بررسی اهمیت و کاربرد لایه « احساسات شهری » در حوزه طراحی و برنامه ریزی شهری
نویسندگان
1 استاد، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.30475/isau.2020.103676چکیده
اینکه چگونه شهروندان محیط اطرافشان را درک و دریافت مینمایند به عوامل زمینهای پویا و ایستای متعدد بستگی دارد. چنین برداشت ذهنی و زمینهمحور میتواند باعث هیجانات و احساسات مختلفی در افراد گردد که نگاه و رویکردی جدید و الحاقی در مطالعه ساختار مکانی و زمانی شهر ایجاد نموده است. بررسی ارتباط بین محیط ساختهشده به عنوان یک بعد کالبدی با جنبههای رفتاری و هیجانی انسان در پژوهشهای اخیر و بخصوص در مطالعات برنامهریزی و طراحیشهری بسیار موردتوجه قرارگرفته و در سالهای اخیر به یک موضوع ضروری تبدیل شدهاست. هدف پژوهشهای نظری، تجربی و کاربردی در این زمینه بطور کلی آن است که کیفیت زندگی در شهر را از طریق مطالعه لایهای جدید که به جنبههای هیجانی-رفتاری افراد توجه دارد، ارتقاء دهند. از این روی، هدف این مقاله معرفی رویکرد و حوزه پژوهشی «احساسات شهری» است. در این نوشتار سعی شده است تا با مرور و بررسی نظریات و مطالعات انجامشده در ارتباط با موضوع به روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای، به نقش و اهمیت، کاربست و یکپارچهسازی پاسخهای هیجانی محیطهای شهری در فرآیند برنامهریزی و طراحی شهری پرداخته شود. نتایج نشان میدهد که مطالعات انجامشده در این زمینه را میتوان به دو دسته نظریهها و مطالعات پایه و مطالعات و پژوهشهای جدید، آغاز شده با کار کریستین نولد (2009) تقسیم نمود. برخلاف نگاه پایه که بیشتر متمرکز بر عوامل اثرگذار محیطی بهگونهای کیفی و بسیار کلی و مبتنی بر روشهای سنتی سنجش هیجان بودهاست، پژوهشهای جدید (5 سال اخیر) برحسب فراوانی بهترتیب شامل 4 حوزه میشوند: 1- متمرکز بر سنجش هیجان2- روشهای نوین سنجش هیجان 3- بررسی عوامل اثرگذار بر هیجان در محیط و 4- کاربردهای هیجان. علیرغم اهمیت و کاربرد این حوزه میانرشتهای در مطالعات شهری، هنوز پتانسیلهای علمی این رویکرد جدید در همه جوانب متنوع کاربرد و تحلیل شهری کشف نشده است. اصلیترین حوزههای کاربرد لایه احساسی- هیجانی در حوزه شهرسازی را میتوان حوزه سلامت روان، شهر شاد و فضاهای شهری دلپذیر، دلبستگی به مکان، حوزه برنامه ریزی شهری مشارکتی و شهر هوشمند تعیین نمود. همچنین ارزیابی و سنجش محیط ساخته شده، ارزیابی اثرات روانشناسانه یک طرح قبل از اجرا، ارائه فرصتهای نوین طراحی و برنامهریزی شهروند محور از فواید کاربرد موضوع در حوزه شهرسازی است.
