فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بیان مساله: در طراحی شهری معاصر، نقش چیدمان فضایی در شکل‌گیری تعاملات محلی و اجتماعات شهری اهمیت زیادی دارد. مفهوم «هوشمندی فضایی» نشان‌دهنده توانایی فضا در هدایت رفتار، تعامل و حرکت ساکنان است، آنچه در بررسی در مقیاس شهری و محله‌ای هنوز جای مطالعه بسیار دارد.هدف: این پژوهش با هدف کشف ساختارهای پنهان هوشمندی فضایی و بررسی رابطه آن با شکل‌گیری اجتماعات محلی در شهر بجنورد انجام شد.روش: داده‌های شبکه معابر بافت مرکزی از طریق روش چیدمان فضا و نرم‌افزار دپس‌مپ پردازش شدند و شاخص‌های شبکه‌ای در چهار دسته اصلی شامل حرکتی و دسترسی، مسیر و جریان، محلی و شبکه، و هندسی تحلیل گردیدند.یافته ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که محورهای با یکپارچگی و دسترسی و انتخاب مسیر بالا، هسته مرکزی شبکه را شکل می‌دهند و جریان‌های حرکتی و تعاملات اجتماعی ساکنان را هدایت می‌کنند؛ محورهای فرعی با اتصالات محلی و کنترل متوسط نقاط اجتماع‌پذیر محله‌ای را ایجاد می‌کنند. تحلیل تطبیقی با نقشه محلات نشان می‌دهد که محلات مجاور محورهای اصلی، بیشترین بهره‌مندی از شبکه و هم‌پیوندی فضایی را دارند، در حالی که محلات پیرامونی از نقش محدودتری برخوردارند. این الگوها بیانگر هوشمندی فضایی نهفته در بافت است؛ یعنی شبکه معابر و ساختار کالبدی بافت می‌تواند خود به‌صورت توزیع‌شده، جریان‌های اجتماعی، حرکت روزمره و تعاملات محلی را هدایت و هماهنگ کند، بدون آنکه تماماً تابع تصمیمات نهادی یا فناوری‌های نوین باشد.نتیجه‌گیری: این نتایج، هوشمندی فضایی نهفته در بافت مرکزی شهر را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد که ساختار شبکه معابر، حتی بدون فناوری‌های پیشرفته، قابلیت هدایت تعاملات اجتماعی و تقویت پیوند محله‌ای را دارد. پژوهش حاضر ابزاری عملی برای شناسایی ظرفیت‌های بالقوه شهری و طراحی بازآفرینی پایدار شهری فراهم می‌آورد.