مدل‌سازی عوامل مؤثر بر تخریب سرمایه‌های طبیعی (مطالعه موردی: شهر یزد)

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یزد

2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یزد

doi
10.22124/upk.2026.30038.2014
چکیده

رشد شهرنشینی و توسعه ناموزون شهری بدون درنظرگرفتن توان‌های محیطی، منجر به تخریب دارایی‌های طبیعی و بروز چالش‌های زیست‌محیطی شده است. سرمایه‌های طبیعی شهری نقش مهمی در بهبود کیفیت هوا، کاهش اثرات جزیره گرمایی، ارتقای سلامت جسمی و روانی و افزایش زیست‌پذیری شهرها دارند. بااین‌حال، اندازه‌گیری و ارزش‌گذاری این دارایی‌ها در تصمیم‌گیری‌های شهری دشوار است. رویکردهای جدید، بر مدیریت دارایی‌های طبیعی شهر و تأثیر آن بر سلامت شهروندان تأکید دارند. شهر یزد، به‌عنوان شهری کویری، با محدودیت‌های جدی در سرانه فضای سبز و تخریب باغات سنتی مواجه است.: داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و پرسش‌نامه‌های مبتنی بر نقشه شناختی فازی گردآوری شده و جامعه آماری شامل ۱۷ نفر از متخصصان محیط‌زیست و برنامه‌ریزی شهری بوده است. تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار MENTAL MODELLER انجام شده است.نتایج نشان داد که سیستم تخریب دارایی‌های طبیعی شهر یزد ماهیتی پیچیده و غیرخطی دارد، به‌طوری که تراکم سیستم برابر با 795/0 بوده و میانگین تعداد ارتباطات به‌ازای هر عنصر 93/11 محاسبه شده است. عوامل مؤثر بر تخریب دارایی‌های طبیعی در هفت محور اصلی شناسایی شدند که بیشترین سهم متعلق به عوامل محیط‌زیستی و اقلیمی با ۷ عامل و پس از آن، عوامل حمل‌ونقل و انرژی با ۶ عامل بود. همچنین، عوامل اقتصادی و توسعه‌ای با ۵ عامل، عوامل جمعیتی و اجتماعی با ۴ عامل و سایر عوامل مرتبط با منابع آب، گردشگری، پسماند و ساختار شهری در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند.عوامل محیط‌زیستی و اقلیمی با ۷ متغیر، بیشترین تأثیر را بر تخریب منابع طبیعی دارند ، در حالی که عوامل حمل‌ونقل و انرژی با ۶ عامل، و عوامل اقتصادی و توسعه‌ای با ۵ عامل در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. تحلیل ساختاری مدل نشان داد که تراکم سیستم برابر با 795/0 است و هر عامل به‌طور میانگین با 93/11 عامل دیگر ارتباط دارد، که نشان‌دهنده پیچیدگی بالای تعاملات میان متغیرهاست.