فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مشارکت افراد دارای معلولیت در سیاست‌گذاری عمومی از ارکان اساسی عدالت اجتماعی و توسعه پایدار است. اسناد بین‌المللی مانند «کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت» بر ضرورت مشارکت معنادار این افراد در فرایندهای تصمیم‌سازی تأکید دارند، اما شواهد جهانی حاکی از وجود چالش‌های ساختاری و فرهنگی در تحقق آن است. این پژوهش با هدف شناسایی الگوها، موانع و راهکارهای ارتقای مشارکت افراد دارای معلولیت در سیاست‌گذاری، با روش مرور نظام‌مند کیفی و رویکرد فراترکیب انجام شد. تحلیل داده‌ها بر اساس الگوی هفت‌مرحله‌ای باروسو و ساندلوسکی(2006) و مطابق با دستورالعمل PRISMA 2020 صورت گرفت. جامعه پژوهش شامل مقالات علمی منتشرشده بین سال‌های 2001 تا 2025 در پایگاه‌های معتبر داخلی و بین‌المللی بود که در نهایت 47 مطالعه واجد شرایط برای تحلیل انتخاب شد. فرایند کدگذاری با استفاده از نرم‌افزار NVivo انجام شد و برای تعیین پایایی روش فراترکیب از روش پایایی بین کدگذاران استفاده شد. مقدار شاخص کاپای کوهن به دست‌آمده(78/0) نشان‌دهندۀ پایایی قابل قبول بین کدگذاران بود. تحلیل یافته‌ها نشان داد مشارکت افراد دارای معلولیت در سیاست‌گذاری در قالب الگوهای مستقیم، نهادی، مشورتی و فناوری‌محور تحقق یافته است. با این حال، تداوم موانع قانونی، نگرشی، اقتصادی و بین‌سازمانی مانع از مشارکت برابر و مؤثر می‌شود. بر اساس نتایج، اصلاح ساختارهای نهادی، بهره‌گیری از فناوری‌های دسترس‌پذیر و آموزش سیاست‌گذاران از راهکارهای کلیدی ارتقای مشارکت معنادار است.واژگان کلیدی: افراد دارای معلولیت، حقوق معلولان، مشارکت، سیاست‌گذاری اجتماعی، فراترکیب.