تحلیل عوامل درونزا و برونزا بر روند توسعه کالبدی –اجتماعی مسکن روستایی (مورد مطالعه : ناحیه سیستان)
نویسندگان
1 گروه جغرافیای روستایی،دانشکده جغرافیا وبرنامه ریزی محیطی،دانشگاه سیستان وبلوچستان،زاهدان،ایران.
doi
10.30473/psp.2026.77530.2804چکیده
توسعه کالبدی و اجتماعی پایدار مسکن روستایی به عنوان یکی از ارکان اصلی شکلگیری و حفظ حیات جوامع محلی، همواره یکی از دغدغههای اصلی سیاستگذاران توسعه منطقهای بوده است. در این میان، ناحیه سیستان به دلیل ویژگیهای اقلیمی، اجتماعی و اقتصادی منحصر به فرد خود، نمونهای بارز از مناطقی است که روند توسعه مسکن در آن تحت تأثیر نیروهای متضاد و پیچیدهای قرار دارد. این پژوهش با هدف اصلی تحلیل و سنجش عوامل درونزا و برونزا مؤثر بر روند توسعه کالبدی و اجتماعی مسکن روستایی در این ناحیه انجام پذیرفته است تا درک عمیقتری از مکانیسمهای مؤثر بر کیفیت زندگی روستایی فراهم آورد و در نهایت، راهبردهای بهینهسازی مداخلات توسعهای ارائه دهد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و با بهکارگیری روش ترکیبی (کیفی-کمی) و رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. جامعه آماری در دو گروه متخصصان (۲۰ نفر با نمونهگیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری) و ساکنان محلی (۱۷۰ نفر با نمونهگیری در دسترس) تعریف شد. با استفاده از روش تئوری زمینهای، عوامل درونزا (شامل دانش بومی سازگار با اقلیم، الگوهای فرهنگی-خانوادگی، نظام معیشتی و اقتصادی محلی و سرمایه اجتماعی) و عوامل برونزا (شامل سیاستهای کلان، مخاطرات طبیعی و تغییرات اقلیمی، تحولات اقتصادی، نفوذ الگوهای فرهنگی-کالبدی و زیرساختهای خارجی) شناسایی شدند. بر اساس نتایج آزمون t تکنمونهای از دیدگاه جوامع محلی، مخاطرات طبیعی و تغییرات اقلیمی با بالاترین میانگین (۷۷/۳) به عنوان تأثیرگذارترین عامل بر توسعه مسکن شناخته شد که نشاندهنده درک مستقیم ساکنان از تهدیدات محیطی است. پس از آن، عوامل اقتصادی شامل نظام معیشتی محلی (۶۰/۳) و تحولات اقتصادی کلان (۶۱/۳) به عنوان موانع اصلی مالی در سرمایهگذاری و نگهداری مسکن مورد تأکید قرار گرفتند.
