فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه: نوجوانان مقیم مراکز شبه خانواده به دلیل شرایط خاص خود اغلب با چالش های قابل توجهی در زمینه بهزیستی روان شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی مواجه هستند. با وجود اهمیت حیاتی حمایت مؤثر از این گروه آسیب پذیر، پژوهش های اندکی به طور اختصاصی به بررسی اثربخشی برنامه های آموزشی هدفمند برای مراقبان این مراکز پرداخته اند. هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» بر بهبود بهزیستی روان شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان مقیم مراکز شبه خانواده انجام شد. روش: این مطالعه به صورت شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون و پس آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری این پژوهش شامل تمامی نوجوانان پسر مقیم مراکز شبه خانواده سازمان بهزیستی در استان آذربایجان شرقی در سال 1402 بودند که 30 نوجوان به روش نمونه گیری تصادفی ساده از میان این جامعه آماری انتخاب شدند. سپس، این30 نوجوان با استفاده از روش تصادفی (قرعه کشی) به دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش در برنامه آموزشی 10 جلسه ای «مراقب مؤثر» شرکت کردند. این برنامه آموزشی بر اساس مبانی نظری دلبستگی، حمایت اجتماعی و یادگیری اجتماعی، و با توجه به ویژگی های رشدی نوجوانی و چالش های خاص نوجوانان مقیم مراکز طراحی شده بود. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس بهزیستی روان شناختی (ریف، 1989) و پرسشنامه شخصیتی کالیفرنیا (کلارک و همکاران، 1939) بود. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره در نرم افزار آماری SPSS-26 تحلیل شدند. سطح معنی داری آماری 0/05 > P در نظر گرفته شد. یافته ها: نتایج نشان داد که برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» اثر معناداری بر بهبود بهزیستی روان شناختی و سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه داشته است ( P<0.05 ). به طور خاص، تحلیل ها نشان داد که بهزیستی روان شناختی نوجوانان گروه آزمایش (در تمام ابعاد مورد سنجش) به طور معناداری نسبت به گروه گواه بهبود یافته است. بیشترین اندازه اثر در ابعاد بهزیستی روان شناختی مربوط به روابط مثبت با دیگران (اندازه اثر = 0.535) مشاهده شد. همچنین، سازگاری فردی و اجتماعی نوجوانان گروه آزمایش نیز به طور معناداری افزایش یافته بود، و بیشترین اندازه اثر در مؤلفه سازگاری اجتماعی (اندازه اثر = 0.620) گزارش شد. نتیجه گیری: با توجه به اثربخشی معنادار برنامه آموزشی «مراقب مؤثر» می توان نتیجه گرفت که سرمایه گذاری بر آموزش و توانمندسازی مراقبان این مراکز، یک راهکار عملی و مؤثر برای ارتقای سلامت روان و سازگاری نوجوانان این مراکز است. لذا، پیشنهاد می شود مسئولین و سیاست گذاران سازمان بهزیستی، اجرای برنامه های آموزشی مشابه «مراقب مؤثر» را به عنوان بخشی از راهبردهای حمایتی خود برای بهبود وضعیت نوجوانان تحت پوشش در مراکز شبه خانواده مد نظر قرار دهند.