فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه: رابطۀ انسان و خدا در مثنوی معنوی بر سه مؤلفۀ عرفانی «وحدت وجود»، «وحدت شهود» و «عشق و فنا» استوار است که هر یک به نوبۀ خود به پیامدهای روانی مثبتی همچون کاهش اضطراب وجودی، افزایش هشیاری و رهایی از دلبستگی های مادی می انجامند و در نهایت به «آرامش روانی و طمأنینه» ختم می شوند. با وجود اهمیت این پیوند، تحقیقات پیشین بیشتر به جنبه های فلسفی و ادبی این مفاهیم پرداخته اند و خلأ آشکاری در بررسی نظام مند پیامدهای روان شناختی این رابطه، به ویژه در مثنوی، وجود دارد. هدف : پژوهش حاضر با هدف بررسی روانشناختی ارتباط انسان و خدا در مثنوی معنوی انجام شد. روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر مبنای تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعات کتابخانه ای و بررسی مستقیم شش دفتر مثنوی معنوی گردآوری شده اند و از میان حدود ۲۵ هزار بیت، ۳۵ بیت مرتبط با رابطۀ انسان و خدا، بر اساس کلیدواژه های موضوعی، اشارات صریح یا ضمنی به پیامدهای روان شناختی این رابطه و تکرار مضامین در دفترهای مختلف، به صورت هدفمند انتخاب شده اند. ابیات منتخب با استفاده از تحلیل محتوای کیفی و تحلیل مضمونی، کدگذاری و طبقه بندی شده و مضامین عرفانی، ازجمله وحدت، شهود، عشق و فنا، و پیامدهای روان شناختی آن ها، مانند آرامش، طمأنینه و کاهش اضطراب، تحلیل و تفسیر شده اند. یافتهها: یافته های پژوهش نشان می دهد که مولانا در مثنوی، ارتباط انسان و خدا را بر پایه ی سه مؤلفه ی عرفانی وحدت وجود، وحدت شهود و عشق فناگونه ترسیم کرده است که هر یک به نوبه ی خود، بستری برای کسب آرامش روانی و طمأنینه فراهم می آورند. این یافته ها آشکار می سازد که باور به هدفمندی هستی، هشیاری لحظه ای و رهایی از تعلقاتمادی، مهم ترین سازوکارهای روان شناختی مثنوی برای کاهش اضطراب وجودی و دستیابی مؤمنان به به زیستی معنوی در زندگی هستند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان می دهد که مثنوی معنوی، با ترسیم ارتباط انسان و خدا بر پایۀ وحدت وجود، وحدت شهود و عشق عارفانه، الگویی عملی و کاربردی برای دستیابی به آرامش روانی و طمأنینه ارائه می دهد که می تواند در مشاوره های معنوی، روان درمانی مبتنی بر آموزه های دینی، و برنامه های ارتقای سلامت روان در جوامع اسلامی به کار گرفته شود و راهکاری نوین برای کاهش اضطراب های وجودی عصر مدرن فراهم آورد.