فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به بررسی امکان‌سنجی یک تأویل تلفیقی از آیه ۴۰ سوره بقره می‌پردازد و می‌کوشد تا میان دو خوانش به ظاهر متمایز از آن، یعنی تفسیر روایی عهد به عهد ولایت و تفسیر عرفانی رهبت به یک مقام سلوکی، پیوندی روشمند برقرار سازد. مسئله اصلی، شکاف مفهومی میان ساحت اجتماعی-سیاسی ولایت و ساحت فردی-عرفانی رهبت است. این تحقیق با استفاده از روش تحلیل مفهومی و بررسی نظری در یک پیکره متنی منتخب از تفاسیر، ابتدا ابعاد و چالش‌های این دو مفهوم را واکاوی کرده و سپس به شناسایی مبانی مشترک آن‌ها می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دو مفهوم معرفت و قرب الهی به مثابه پل‌های ارتباطی کلیدی عمل می‌کنند. بر این اساس، مقاله یک مدل هرمنوتیکی سه‌مرحله‌ای را برمی‌سازد که در آن، التزام به عهد ولایت به مثابه طریقتِ نیل به مقام رهبت بازخوانی می‌شود: ۱. معرفت امام به مثابه سرآغاز سلوک؛ ۲. اطاعت از امام به‌مثابه مصداق اتم مجاهده با نفس؛ و ۳. فنای در امام به مثابه مقدمه شهودی رهبت از حق. نتیجه کلیدی این پژوهش آن است که در این چارچوب تأویلی، التزام به یک ساختار هدایتی عینی و تاریخی، نه تنها با سلوک فردی در تضاد نیست، بلکه خود، مسیر عملی و ساختارمند تحقق عالی‌ترین تجربیات عرفانی است.