شناسایی متغیرهای غیرشکننده اقلام تعهدی بر اساس رویکردهای بیزین غیرخطی در بازار سرمایه ایران

نویسندگان

1 گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران.

2 گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران.

3 گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران.

4 گروه حسابداری، واحد علی‌آباد کتول، دانشگاه آزاد اسلامی، علی‌آباد کتول، ایران.

doi
10.71729/afi.2025.1088608
چکیده

هدف: عموماً مدل‌های اقلام تعهدی در محیط کشورهای پیشرفته (بازار سرمایه عمیق) شکل گرفته‌اند. پژوهشی که باتوجه‌به عدم توسعه‌یافتگی و شرایط خاص بازار سرمایه کشور، اقدام به مدل‌سازی اقلام تعهدی نماید، بسیار نادر است؛ در پژوهش حاضر سعی شده است برای تعیین مدل اقلام تعهدی کارا با استفاده از رویکردهای نوین میانگین‌گیری بیزین با تأکید بر TVP-BMA، TVP-DMA و TVP-DMS در مقایسه با رگرسیون سنتی (OLS) اقدام به شناسایی متغیرهای غیرشکننده مؤثر بر اقلام تعهدی در بازار سرمایه ایران نماییم. روش‌شناسی پژوهش: روش تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی است. نمونه آماری پژوهش شامل 171 شرکت بورسی در دوره زمانی 1390 تا 1400 می‌باشد. یافته‌ها: در این پژوهش متغیرهای بکار رفته مؤثر بر اقلام تعهدی در پژوهش‌های پیشین وارد مدل‌های بیزین و سنتی گردیدند. نتایج بیانگر این است که از میان مدل‌های بررسی و آزمون شده در پژوهش، مدل BMA با شاخص‌های ارزیابی عملکرد پیش‌بینی مدل به‌عنوان کاراترین مدل تعیین گردید. بر اساس مدل BMA، تعداد 10 متغیر غیرشکننده مؤثر بر اقلام تعهدی شناسایی شدند. اصالت / ارزش‌افزوده علمی: شناسایی متغیرهای مؤثر بر تخمین اقلام تعهدی با داده‌های شرکت‌های موردمطالعه به‌منظور بومی‌سازی و تعیین اعتبار مدل با کمک میانگین‌گیری بیزین جهت مدل‌سازی از مشخصه متمایز به کار گرفته شده در پژوهش است. ضمن اینکه جهت جامعیت در مدل‌سازی از هر سه نوع مدل‌های اقلام تعهدی اختیاری (تأکید بر دارایی‌ها و فروش، هزینه‌های اختیاری)، مدل درآمد اختیاری (تأکید بر سود، درآمد و جریان وجه نقد) و مدل‌های ترکیبی در طراحی مدل بهینه به کار گرفته شده است.