فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حادثۀ عظیم عاشورا مملوّ از پایمردی‌ها و حماسه‌هایی است که امام حسین (ع) و اصحاب بزرگوار آن حضرت، قهرمان آن بودند؛ لذا این بعد (حماسه) از ابعاد آن حادثۀ جاوید، بیشتر از سایر ابعاد جلوه‎ کرده و از برجستگی ویژه‌ای برخوردار است. هدف از مقالۀ حاضر، تطبیق زمینه‌های حماسی- آیینی اشعار عاشورایی در آثار الهامی کرمانشاهی و عبّاسقلی یحیوی اردبیلی -دو شاعر شیعیِ پارسی‌گوی و ترکی‌سرای- است. فرضیۀ پژوهش این است که اشعار عاشورایی الهامی و یحیوی، متضمّن افکار بلند حماسی، دینی و تعلیمی است که با روایت‌های خاصّ آن دو و با زبانی هنری و ادبی به زیور شعر آراسته شده است و به انعکاس ارزش‌های آیینی (دینی) و حماسی عاشورا از قبیل پایمردی، ایثار، نثار، مقاومت، مبارزه و ایستادگی در برابر بیدادگری‌های اشخاص و حکومت‌های ظالم، ستایش آزادگی و آزادی‎‌خواهی، سازش‎ناپذیری در برابر ظلم، دعوت به مبارزه و پایداری در برابر بیدادگران و جهاد، شهادت و اندیشه‎های انقلابی تشیّع در گسترۀ ادب فارسی و ترکی پرداخته است. نتیجۀ پژوهش نشان می‌دهد که دو شاعر عاشورایی در بسیاری از مسائل حماسی از قبیل وصف جزئیات نبرد، مردانگی‌های امام حسین (ع) و یاران ایشان و ناجوانمردی‌های سپاه دشمن، ذکر خرق‌عادت و غیره دیدگاه مشترکی داشتند؛ الهامی از شاهنامه بیشتر از یحیوی استفاده‌ کرده‌است و با انتخاب وزن و سبک شاهنامه، بر میزان تأثیر اشعار حماسی خود افزوده‌است؛ یحیوی نیز با انتخاب مادر به عنوان دعاکنندۀ برای قهرمان خود جهت پیروزی بر دشمن، بر روح غنایی اشعار حماسی خود افزوده است.