پیوند شعر و سیاست در تشبیهات عاشقانۀ غزلیات هژار، هیمن و حافظ مهابادی

نویسندگان

1 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه کردستان، کردستان، ایران.

doi
10.83078/adabemahali.2024.1103571
چکیده

شعر عاشقانه كُردی به تناسب شرایط اجتماعی، تصاویر شعری متفاوتی را تجربه كرده است. آمیزش ادبیات و سیاست كه از مشروطه آغاز شده بود، علاوه بر پدید آوردن شعر سیاسی ایران، در زمان پهلوی دوم در شعر عاشقانۀ كُردی برخی از شاعران کُرد به آفرینش تصاویر جدیدی انجامید كه در تاريخ ادب ايران بی‌سابقه بود. اين تصاوير جديد در تشبيهاتی نمود پيدا كرده‌اند كه در يك سوی آن معشوق به عنوان مشبّه و در سوی ديگر، مفاهيم سياسی به عنوان مشبهٌ‌به قرار گرفته‌اند. هدف اين پژوهش، پاسخ به­ چرايی شکل‌گيری و کاربرد اين گونه تشبيهات در شعر کردی است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی است و جامعۀ آماری آن، ديوان‌های شعر عبدالرحمن شرفکندی (1300-1369ه.ش.) متخلص به هژار ، ملا غفور دباغی(1306-1369ه.ش.) متخلص به حافظ مهابادی و محمد امين شيخ الاسلامی مکری (1300- 1365ه.ش.) متخلص به هيمن است. داد­ه‌ها به شیوۀ کتابخانه‌­ای و سندکاوی گردآوری شده و با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا تجزیه و تحلیل شده‌اند. نتيجۀ پژوهش نشان می‌دهد که بسامد اين گونه تشبيهات در شعر هژار و حافظ مهابادی بيشتر است. همچنين سرايندگان اين نوع غزل­ها با استفاده از اين شگرد ادبی و آفرينش اين گونه تصاوير بكر و با استفاده از  گرايش جوانان به شعرهای عاشقانه، توانسته‌اند رسالت آگاهی‌‎بخشی خود را انجام دهند و به افشای جنايات حكومت پهلوی نيز بپردازند. علاوه بر آن، با اين هنجارگريزی، توانسته‌­اند به نوکردن تشبيهات در شعر کُردی کمک کنند و از  به کاربردن تصاوير کليشه‌ای بپرهيزند.