جستاری در رابطۀ بینامتنی اشعار خطایی با اشعار حافظ شیرازی
نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ، ارومیه، ایران
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران
3 گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ، ارومیه، ایران
doi
چکیده
بینامتنیت با باور به اینکه هیچ متنی خودبسنده نیست روابط بین متون را میکاود. از منظر تئوریپردازان این نظریّه، هر متنی یک بینامتن بوده و همواره عناصری از متون پیشین و همعصرش را در خود جای میدهد. روابط بینامتنی علاوه بر اینکه بین متون یک زبان حاکم است، بین متون به زبانهای مختلف نیز دیده میشود و اگر این متون در جوامعی با اشتراکات فرهنگی و تمدنی و جغرافیایی نگارش یافته باشند، این روابط هر چه گستردهتر ظهور و نمود مییابد. نمونۀ این روابط گسترده را در اشعار ترکی آذری و فارسی میتوان دید. ادبیات رسمی ترکی آذری و نمایندگان آن، شعر فارسی را به عنوان الگویی برای خود برگزیده و شعر ترکی آذری بر بنیاد شعر فارسی شکل گرفته و تکامل یافته است. به همین خاطر به شکلی گسترده روابط بینامتنی بین شاعران این زبان و زبان فارسی را میتوان دید. شاه اسماعیل صفوی(892ه.ق/ 930ه.ق) متخلّص به خطایی، از شاعران ترکی آذری در سدۀ دهم است که در شعر او تعاملات گستردۀ بینامتنی با حافظ شیرازی را میتوان دید. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی روابط بینامتنی بین حافظ و خطایی را بازکاویده و نتیجۀ پژوهش حاضر، دامنۀ گستردۀ روابط بینامتنی خطایی با حافظ را در ابعاد زبانی، تصویری و فکری آشکار ساخته است. خطایی، ترکیبات و واژههای بسیاری را از حافظ در نتیجۀ رابطۀ بینامتنی گرفته و در شعر خود وارد کرده است. بسیاری از تصاویر شعر خطایی در نتیجۀ رابطۀ بینامتنی با حافظ در شعرش وارد شده است و همچنین بسیاری از مضامین در شعر خطایی حاصل رابطۀ بینامتنی او با حافظ است و بالاخص مضامین زاهدستیزانه و مخالفت با واعظ، نتیجۀ تعامل او با حافظ است.
