فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به بررسی پدیدۀ ابدال همزه (صامت چاکنایی بی‌واک) به عین (صامت حلقی واکدار) در گویش شوشتری می‌پردازد که نمونه‌ای بارز از تغییرات واجی تحت تأثیر عوامل زبانی و ساختاری محسوب می‌شود. مطالعۀ حاضر با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و در چارچوب زبان‌شناسی همزمانی، این فرایند واجی را در پرتو نظریۀ واج‌شناسی زایشی تحلیل می‌کند. داده‌های تحقیق از دو منبع اصلی گردآوری شده‌اند: منابع مکتوب گویش‌شناختی و داده‌های میدانی حاصل از مصاحبه با ۷۰ گویشور بومی شوشتری در محدودۀ ۳۵ تا ۷۰ سال. گردآوری داده‌های میدانی با روش ضبط صوتی و با رعایت اصول کنترل کیفیت انجام پذیرفته و برای اعتباربخشی به داده‌ها از شم زبانی پژوهشگر به عنوان ناظر داخلی استفاده شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که ابدال همزه به عین در این گویش از الگویی نظام‌مند تبعیت می‌کند که هم متأثر از عوامل درونی (ازجمله ساختار واجی و بافت هجایی) و هم عوامل بیرونی (به‌ویژه تماس زبانی دیرینه با گویش‌های عربی محلّی) است. بسامد بالای این پدیده در گفتار گویشوران و انطباق آن با نظریه‌های تماس زبانی، نشان می‌دهد که این تحوّل واجی نتیجۀ تعامل پیچیدۀ عوامل زبانی و فرازبانی در بستر تاریخی و اجتماعی این گویش است.