فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«بُنیسم» اصطلاحی فنّی در وصف «دین بومی تبّت» است که ضمن تأثر از تعالیم بودایی، از یک کیش مطلقاً شعایری و ابتدایی به مرامی سرّی و فلسفی دگرگون شد. با وجود دیدگاه‌های مخالف، اثربخشی بودیسم سرّی (وجره‌یانه) در تبّت تا اندازه‌ای بوده که تبّت‌شناسان اکنون می‌توانند از صورت‌های پیشابودایی و پسابودایی «دین بومی تبّت» دَم بزنند. پژوهش پیش‌رو با روش توصیفی - تحلیلی، در پیِ شناسایی مبانی به‌تدریج انتظام‌یافتۀ بُنیسم و نیز بررسی پیامدهای اصلی مواجهۀ آن با بودیسم سرّی است.یافته‌ها نشان می‌دهند شمن‌باوری، جان‌باوری، قربانی‌گزاری‌های مفصّل، تدفین آسمانی، رازورزی افراطی، التزام به کنش‌های جادویی، نگرش‌های کیهان‌شناختیِ اسطوره‌ای/ اُرگانیک و نیز تأکید فزاینده بر جسم و توجه به غرایز را می‌توان در زمرۀ مبانی نظری و عملی صورت ارتدوکسی آیین بُن در نظر گرفت که از قِبَل اشاعۀ آیین بودا در تبّت به‌ویژه به واسطۀ فرزانه‌ای به نام تِنپاشراب، صبغۀ فلسفی و عرفانی به خود گرفتند. حال آنکه آیین بُن هم در مقابل تعالیم مهایانه‌ای و وجریانه‌ای بودایی را طی فرآیند بومی‌سازی متأثر کرد و بیشتر بر وجوه رازورزانه، انضباطی و آیینی آن افزود. همچنین شکل‌گیری بودیسم تبّتی یا لامائیسم، از مهم‌ترین پیامدهای مواجهۀ بودیسم تنتره‌ای و بُنیسم است. جالب­‌ر آنکه، آیین بُن نه انشعابی از فقط بودیسم بود و نه نمایندۀ کامل باورهای بومی تبّت، بلکه آیین التقاطیِ جداگانه‌ای بود که تعالیم خود را از بودیسم و بُنیسم هم‌زمان به ارث برد و به موازات آن دو رشد کرد.