فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پدیده گردوغبار به‌عنوان یک چالش زیست‌محیطی در مناطق خشک و نیمه‌خشک، تأثیرات گسترده‌ای بر کیفیت هوا، سلامت عمومی، اکوسیستم‌ها و اقتصاد دارد. افزایش غلظت ذرات معلق به‌ویژه در فصول خشک، مشکلات تنفسی و قلبی عروقی را تشدید کرده و هزینه‌های اقتصادی قابل‌توجهی به‌نظام سلامت تحمیل می‌کند. این پژوهش به تحلیل الگوهای فصلی و مکانی عمق نوری آئروسل (AOD) در استان گلستان طی سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۴ و نقش پوشش زمین و نقاط داغ نوظهور گردوغبار پرداخته است. با استفاده از داده‌های روزانه سنجنده MODIS و محصول Dynamic World V1 از Sentinel-2 در پلتفرم  Google Earth Engine، آستانه AOD  0.5 برای شناسایی رویدادهای گردوغباری تأیید شد. تحلیل‌ها با توابع روش‌های طبقه‌بندی چارکی و تناسب پوشش سطحی از همپوشانی رستری، آزمون من-کندال و تحلیل نقاط داغ نوظهور (EHSA) در ArcGIS Pro انجام شدند. نتایج نشان داد تابستان با 51% مساحت در کلاس‌های بالای فراوانی (بیش از 21.471 روز) بحرانی‌ترین فصل برای گردوغبار است، درحالی‌که زمستان با 89.59% مساحت بدون رویداد، کمترین فعالیت را دارد. اراضی بایر (تا 48.85% در تابستان) منبع اصلی آئروسل‌ها هستند، درحالی‌که پوشش‌های گیاهی مانند جنگل‌ها و اراضی کشاورزی در طبقه‌های پایین AOD نقش کاهشی دارند. تحلیل EHSA نشان داد تابستان با ۴۷۸۵ کیلومترمربع بیشترین نقاط داغ (عمدتاً پراکنده) و زمستان با ۳۸۴ کیلومترمربع کمترین نقاط داغ را دارد. نقاط داغ جدید در پاییز (۴۲۸ کیلومترمربع) و تابستان (۳۱۵ کیلومترمربع) برجسته بودند. آزمون من-کندال ثبات نسبی AOD را نشان داد، اما روندهای افزایشی در پاییز (4.38% با اطمینان 95%) و تابستان (1.9% با اطمینان 90%) در نواحی مرکزی و حاشیه خزر مشاهده شدند.