فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهفرهنگ و تمدّن در اشعار شاعران که یکی از درون مایه‌های ادبی است، از دیرباز نه تنها در ادب فارسی، بلکه در ادبیّات اکثر ملل، بازتابی گسترده داشته و به عنوان منبع و مرجعی مستند برای محقّقان و پژوهشگران تاریخ و فرهنگ و تمدّن هر ملّتی به شمار می‌رود. در این میان صائب تبریزی شاعری است که قابلیّت بررسی و پژوهشی جامع از هر نظر به ویژه جامعه‌ شناسی و مردم شناسی، در حیطه شناخت فرهنگ دوره و به تبع آن فرهنگ و تمدّن مردم ایران در روزگار صفویّه را دارد. بازتاب فرهنگ قرآنی در دیوان صائب جایگاه ویژه‌ای دارد و تأثّر شاعر از آیات قرآنی، تأثّری آگاهانه، همراه با برداشتی عمیق است. امّا اشعار وی از باورهای عامیانه به لحاظ ویژگی واقع‌گرایی سبک صائب و به تبع آن، سبک دوره، خالی نیست. باورهای عامیانه‌ای نظیر؛ وارد شدن زنبور در خانه کسی (نشان از آمدن مهمان)، نحسی عدد سیزده، شکستن آینه، پرش چشم (اختلاج)، شومی جغد، نعل در آتش افکندن و طلسم، اعتقاد به فال و... . صائب به ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی پایبند بوده است. آنچه از اشعار وی برمی‌آید، این است که او شاعری صلح‌طلب، قانع، اهل مدارا، به دور از ضعیف‌کشی و تکبّر و غرور است و حفظ آبرو را لازم می‌شمارد و شاه زمان را از شراب‌خواری به سوی توبه می‌خواند.