سیاست تمرکزگرایی در سیاستنامه و قابوسنامه
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران.
doi
چکیده
چکیده سیاست نامه، یکی از نظاممندترین کتابهای حکومتداری است که اندیشة علمی سیاسی خواجه نظامالملک طوسی به صورت تکنیکهای قدرت در پنج بخش اصلی پادشاهی، وزارت، قضاوت، دیوان سالاری و لشگرداری مدوّن شده است که سلطان سلجوقی آن را سرلوحة حکومتداری خود قرار داد. قابوسنامة حکیم عنصرالمعالی نیز یکی از مهمّترین کتابهایی است که آیین ملکداری در آن به روشنترین وجهی بازتاب یافته است. آنچه که در عقاید نظامالملک مشاهده میشود، نوعی تمرکزگرایی همه جانبه است که در ظاهر، دوام سلطنت نیز به آن بستگی دارد. نتیجة یافتهها حاکی از آن ست که نظامالملک رابطة سلطان ایران و خلیفة بغداد را از نظر کسب مشروعیّت مذهبی اصلاح کرد و قوانین اداری بسیار دقیق و کاربردی و با ضمانت اجرایی، پایهریزی کرد. خواجه نظامالملک اندیشمندی عملگرا است که در خصوص حکومت داری با عقایدش برشیوههای عملی انحصار قدرت تأکید دارد. وی با استفاده از دین و ارتش مطیع و اشراف توانست ساختار حکومتی مقتدر با مرکزیّت سلطان پایهریزی کند. اندیشة عنصرالمعالی نیز در بیشتر موارد با نظامالملک مشترک است. در این تحقیق ابعاد مختلف تمرکزگرایی در سیاست نامه و قابوسنامه تطبیق و مورد نقد و ارزیابی قرارگرفت. یافتههای تحقیق نشانگر این است که خواجه نظامالملک در حیطة تمرکزگرایی اندیشههای گستردهتری نسبت به حکیم عنصرالمعالی دارد.
