فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده حکیم نظامی شاعر قرن ششم به علّت شناخت عمیق و دقیق وی از ناملایمات اوضاع و احوال عصر خود و نیز آشنایی با روش و منش پادشاهان و رعیّت، خود را متعهّد می‌داند به عنوان یک مصلح اجتماعی، با در نظر گرفتن دنیا و آخرت، عموم مردم را از زمامداران گرفته تا رعیّت، امر به فضایل و نهی از رذایل کند تا جامعه‌ای ایده‌آل و خدا پسندانه فراهم آورد. بنابر این برای رسیدن به مقام انسانیّت، معجونی از معانی معرفت الهی، مسایل دینی، خردورزی و عدالت پروری و نوعدوستی فراهم می‌سازد، تا تمام امراض جامعة آلوده و نابسامان را مداوا بخشد. به همین منظور هرچند در منظومه‌های خود به موضوعات عرفانی، داستان‌های عاشقانه، تاریخی و حماسی پرداخته است. امّا بُن مایه و زیر ساخت همة منظومه‌هایش- که هدف غایی نظامی است- بیان جنبه‌های تعلیمی و اخلاقی برای حاکمان و عموم مردم است. در این مقاله به بیان جنبه‌های تربیتی و اخلاقی منظومة لیلی و مجنون از دیدگاه علم معانی با کاربردهای اغراض بلاغی از جمله: ارشاد، ترغیب، تهدید، تقدیر، تعجیز، طنز و ریشخند، دعا و التماس و خواهش و تمنّا پرداخته شده است. که طی بررسی‌های به عمل آمده، بیشترین تأکید نظامی به بیان ارشاد مردم و تشویق به فضایل اخلاقی و نهی و تحذیر از رذایل اجتماعی اختصاص دارد.