سمرقندی حلقه مفقوده تاریخ منطق
نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاه شهید مطهری
doi
چکیده
گرچه منطق سینوی مسائل زیادی را از یونان برگرفته، ولی شایسته نیست آن را صرفاً شرح مفصل منطق یونان بدانیم. نوآوریهای متعدد شیخالرئیس در علم منطق، از او یک منطقدان برجسته ساخته است. اما با وجود نوآوریهای منطقی قابل توجه در اندیشه سمرقندی مانند ارائه ملاک صدق و کذب قضایای منحرفه، تحلیل متفاوت از قضایای حقیقیه، خارجیه و ذهنیه، معرفی نقیض قضیه جزئیه مرکبه، تبیین متفاوت صدق و کمیت قضیه متصله لزومیه، عکس مستوی شرطیات، شناسایی ضروب غیرمنتج قیاس شرطی لزومی، و دو راه حل در پاسخ به پارادوکس دروغگو (جذر اصم)، نقش او در تاریخ منطق سینوی ناشناخته مانده است؛ چراکه مهمترین اثر منطقی او یعنی شرح القسطاس هنوز به صورت نسخه خطی است. سمرقندی در این اثر به آثار منطقدانان پیش از خود توجه داشته و حضور اندیشههای منطقدانان متقدم بهخوبی مشاهده میشود، لذا نوآوریهای این اثر را باید در میان نقدهای او بر دیگر منطقدانان، جستجو کرد؛ درعینحال او طبق شواهد، بر اندیشه منطقدانان پس از خود نیز تأثیرگذار بوده است.