فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: توسعه شهری: مفهومی چندبعدی و فرایندی پویاست که فراتر از رشد کالبدی صرف شهر عمل می‌کند و در آن ارتباطات و تعاملات اجتماعی نقش کلیدی در شکل‌گیری و پیشرفت شهر ایفا می‌کند این مفهوم با تأکید بر جنبه‌های خلاقانه و مردم‌محور، به دنبال ایجاد فضاهای شهری پویا و سرزنده است که با محوریت نیازها و خواسته‌های شهروندان شکل می‌گیرند این پژوهش با هدف تحلیل تأثیرات مصلای بزرگ تهران بر توسعه محله عباس‌آباد و کمک به غنای مبانی نظری و توسعه پایدار شهری انجام شده است.مواد و روش‌ها: از نظر روش‌شناسی، این پژوهش از نوع (کیفی و کمی) است. داده‌ها از دو منبع اصلی گردآوری شده‌اند: منابع کتابخانه‌ای (شامل کتاب‌ها، مقالات، گزارش‌ها و پایان‌نامه‌ها) و داده‌های پیمایشی. پرسشنامه محقق‌ساخته با ۴۰ گویه و طیف ۵ گزینه‌ای برای ارزیابی ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست‌محیطی تأثیرات مصلی طراحی شد. جامعه آماری شامل ۱۱۵,۹۳۰ خانوار ساکن در محله عباس‌آباد بوده و حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و با ضریب اطمینان ۹۵ درصد، ۳۸۴ نفر تعیین شد. داده‌ها با استفاده از آزمون تی تست و رگرسیون در نرم‌افزار SPSS تحلیل شدند.نتایج و بحث: یافته‌ها نشان دادند که مصلای تهران تأثیرات مثبت قابل توجهی بر ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی محله عباس‌آباد داشته است. در بعد کالبدی، بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل (43/4)، جدول‌بندی و زهکشی (12/4) و زیرساخت‌های برق (12/4) از دستاوردهای مهم بودند. در بعد اقتصادی، گسترش فعالیت‌های تجاری (19/4) و رشد فرصت‌های اشتغال (59/3) مشاهده شد. در بعد اجتماعی، افزایش تعاملات اجتماعی (20/4) و دسترسی بهتر به وسایل نقلیه عمومی (74/3) از تأثیرات مثبت بودند. در بعد زیست‌محیطی، بهبود نظافت محله (23/4) و مدیریت پسماند (53/3) از دستاوردها بودند، اما افزایش آلودگی هوا از ۵۰ به ۷۰ PPM و کاهش سرانه فضای سبز (از ۳۰۰۰ به ۲۵۰۰ مترمربع) از چالش‌های باقی‌مانده هستند. تحلیل رگرسیونی نشان داد که تأثیرات مصلی در مقیاس کلی چندان معنادار نبوده‌اند (سطح معناداری 398/0) که بیانگر نیاز به برنامه‌ریزی دقیق‌تر برای توزیع عادلانه‌تر منافع و کاهش اثرات منفی است.نتیجه‌گیری: مصلای بزرگ تهران به‌عنوان یک مگاپروژه شهری تأثیرات گسترده و چندبعدی بر محله عباس‌آباد داشته است که شامل ابعاد اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی می‌شود. در بعد اقتصادی، این پروژه موجب بهبود شرایط اقتصادی، گسترش فعالیت‌های تجاری، رشد فرصت‌های اشتغال و جذب سرمایه شده، اما در مقابل افزایش چشمگیر قیمت مسکن که تقریباً دو برابر شده و تأثیر منفی بر بازارهای سنتی را به همراه داشته و برای برخی ساکنان چالش‌هایی ایجاد کرده است. در بعد اجتماعی، مصلی به تقویت تعاملات اجتماعی، افزایش حس تعلق ساکنان، بهبود فرصت‌های ادامه تحصیل، دسترسی بهتر به وسایل نقلیه عمومی و افزایش حس مکان کمک کرده، ولی در مقابل افزایش ترافیک و کاهش امنیت محله از چالش‌های مهم باقی‌مانده هستند که نیاز به توجه ویژه دارند. در بعد زیست‌محیطی، ساکنان ارزیابی نسبتاً مطلوبی داشته‌اند و بهبود نظافت محله و مدیریت پسماند از دستاوردهای مثبت بوده، اما افزایش قابل توجه آلودگی هوا و کاهش سرانه فضای سبز از چالش‌های جدی زیست‌محیطی هستند که نگرانی‌هایی برای آینده محله ایجاد کرده‌اند. تحلیل رگرسیونی نشان داد که اگرچه مصلی تأثیرات خاصی بر برخی جنبه‌های محله داشته، اما در مقیاس کلی و در ارتباط با تمام متغیرها این تأثیرات معنادار نبوده و بیشتر در ابعاد خاصی متمرکز است. یافته‌های این پژوهش با مطالعات قبلی در مورد مگاپروژه‌های شهری همسو بوده و نشان می‌دهد که بدون برنامه‌ریزی دقیق، این پروژه‌ها می‌توانند به تخریب هویت فضایی منجر شوند. برای دستیابی به توسعه پایدار و متوازن در این منطقه، برنامه‌ریزی‌های آینده باید با رویکردی چندبعدی انجام شود که ضمن تقویت اثرات مثبت پروژه، به کنترل و کاهش فعال پیامدهای منفی نیز بپردازد و منافع را به طور عادلانه‌تر توزیع کند.