فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: هویت تاریخی و منظر فرهنگی از بنیادی‌ترین عناصر شکل‌دهنده تجربه گردشگران در شهرهای تاریخی به شمار می‌آیند و هرگونه ضعف در سازمان‌دهی آن‌ها می‌تواند به گسست روایی، ناپیوستگی بصری و افت کیفیت تجربه مقصد منجر شود. شهر مراغه، با وجود برخورداری از لایه‌های ارزشمند تاریخی و فرهنگی، با چالشی مواجه است که در آن میان «اهمیت ادراکی» عناصر هویتی و «کارکرد واقعی» آن‌ها در فضای شهری فاصله‌ای محسوس دیده می‌شود. این شکاف به‌ویژه در زمینه‌هایی همچون تداوم بصری بافت تاریخی، حضور مؤثر نشانه‌های فرهنگی و خوانایی مسیرهای گردشگری نمود بیشتری دارد. از این رو، بررسی نظام‌مند نقش هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری مراغه ضروری است. هدف پژوهش حاضر تبیین این نقش و تعیین اولویت‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی لازم برای ارتقای تجربه گردشگران و تقویت هویت مکان است.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش هویت تاریخی و منظر فرهنگی در توسعه گردشگری شهری مراغه و با بهره‌گیری از رویکرد کمّی ـ اکتشافی انجام شده است. این تحقیق از نظر ماهیت کاربردی و از حیث روش، توصیفی ـ تحلیلی است و تلاش می‌کند سازه‌های ادراکی مؤثر بر تجربه گردشگران را بر اساس داده‌های میدانی معتبر و تحلیل‌های آماری قابل اتکا شناسایی و تبیین کند. جامعه آماری پژوهش شامل گردشگران و بازدیدکنندگان فضاهای تاریخی شهر مراغه است که با توجه به نامشخص بودن حجم واقعی جامعه، به‌صورت نامحدود در نظر گرفته شد. نمونه‌گیری به روش هدفمند انجام گرفت تا تنها افرادی وارد مطالعه شوند که تجربه حضور در بافت تاریخی شهر را داشته باشند و بتوانند ارزیابی معتبری از مؤلفه‌های هویتی و منظری ارائه دهند. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای جوامع نامحدود، با سطح اطمینان ۹۵ درصد، خطای مجاز ۰٫۰۵ و نسبت واریانس p=q=0.5، برابر با ۳۸۴ نفر تعیین شد. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه‌ای ساخت‌یافته بود که بر اساس شاخص‌ها و ابعاد معتبر بین‌المللی مرتبط با هویت تاریخی و منظر فرهنگی طراحی شد. روایی محتوایی پرسشنامه از طریق نظرخواهی از متخصصان حوزه گردشگری، طراحی شهری و میراث فرهنگی تأیید گردید. پایایی ابزار با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی ارزیابی شد که مقادیر به‌دست‌آمده همگی بیش از ۰٫۷ بودند و از اعتمادپذیری مناسب ابزار حکایت دارند. تحلیل داده‌ها در دو مرحله انجام شد. ابتدا تحلیل عاملی اکتشافی به‌منظور شناسایی سازه‌های پنهان و روابط میان متغیرها اجرا گردید. در ادامه، تحلیل اهمیت–عملکرد برای تعیین شکاف میان اهمیت ادراکی و عملکرد مؤلفه‌ها به کار رفت. کلیه تحلیل‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شد و نتایج مبنای ارائه اولویت‌های مدیریتی و راهبردهای پیشنهادی قرار گرفت.نتایج و بحث: یافته‌های پژوهش نشان داد هویت تاریخی و منظر فرهنگی مهم‌ترین عوامل شکل‌دهنده تجربه گردشگران مراغه هستند و ساختاری یکپارچه مبتنی بر خوانایی تاریخی، روایت هویتی، انسجام بصری، تمایز هویتی، کیفیت تجربه فضا و نمادهای شهری ایجاد می‌کنند. نتایج تحلیل اهمیت–عملکرد نشان داد بسیاری از این شاخص‌ها، با وجود اهمیت بالا، از عملکرد مطلوب برخوردار نیستند و به‌ویژه روایت هویتی، روایت فضایی، تمایز هویتی و نشانه‌گذاری شهری نیازمند اقدام فوری‌اند. در مقابل، خوانایی تاریخی، خوانایی منظر و تصویر مقصد عملکرد قابل‌قبولی دارند. این یافته‌ها تأکید می‌کند که توسعه گردشگری مراغه مستلزم سازمان‌دهی روایت‌محور و منسجم عناصر هویتی و منظری است.نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد توسعه گردشگری شهری مراغه زمانی حاصل می‌شود که هویت تاریخی و منظر فرهنگی در قالب روایتی یکپارچه، خوانا و منسجم سامان یابند. تقویت انسجام بصری، بازطراحی نظام نشانه‌گذاری، ارتقای کیفیت روایت هویتی و بهبود تجربه فرهنگی گردشگران از ضرورت‌های اصلی هستند. نتایج تأکید می‌کند که موفقیت برنامه‌ریزی گردشگری در مراغه وابسته به مدیریت هماهنگ عناصر هویتی و منظری و بازنمایی آن‌ها در چارچوب تجربه‌ای منسجم است.