بازخوانی نقش زنان به سانِ شکارچی در جوامع جستوجوگر خوراک با کمک پژوهشهای قومنگاری و یافتههای باستانشناسی
نویسندگان
1 دانشآموخته دکتری باستانشناسی پیش از تاریخ، گروه باستانشناسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
doi
چکیده
این ایده که انسانهای اولیه کار خود را بر اساس جنسیت تقسیم میکردند، چنان تأثیرگذار است که برخی بر این باورند اصل و نسب و دودمان انسان را میتوان با تقسیم منحصربهفرد بین «مردان شکارچی» و «زنان گردآورنده» تعریف کرد. اگرچه انسانشناسان فمینیست پارادایم « مرد شکارچی» را به طور جدی زیر سوال بردهاند، ولی «مردان و شکار» همچنان یک مفهوم توضیحی آشنا برای طرد زنان از جنبههای خاصی از دگرگشت است. مطالعات باستانشناسی که بهشدت بر نقشهای جنسیتی کلیشهای متکی بودند زنان را در گذشته به عنوان خانگی و مخالف دنیای «غیرخانگی» مردان طبقهبندی کردهاند. بیشک ساختارهای توضیحی مانند «مرد شکارچی» در توضیح ماهیت واقعی شیوهی زندگی نیاکان ما شکست میخورند زیرا زنان را درنظر نمیگیرند. بهواقع برخی از زنان پیش از تاریخ مادر بودند، ولی شکارچیان، جنگجویان، ابزارسازان، رهبران و مادربزرگهای توانمندی نیز بودند. هدف از چنین مطالعاتی تغییر کلیشههای جنسیتی از کار و فعالیت گذشتگان و مقابله با پارادایم زن-گردآورنده/مرد-شکارچی به سانِ تنها توضیح فعالیتهای زنان و مردان در گذشته است. روش پژوهش در این نوشتار اسنادی است. نخست به مطالعهی کار در دورهی پارینهسنگی پرداخته و سپس دربارهی تقسیم کار بحث میکنیم. در ادامه شکار زنان را بررسی کرده و سپس برخی از نمونههای آن را با تکیه بر مطالعات قومنگاری ذکر میکنیم. بر پایهی پژوهشهای قومنگاری و همچنین یافتهها در محوطههای باستانشناسی به نظر میرسد که برخی از زنان جستوجوگر خوراک در حال حاضر و در گذشتهی نزدیک به شکار میپرداختند و با توجه به همهی شواهد تقریباً به طور قطع در گذشتهی عمیق نیز شکار میکردند.