نقوش و نمادهای مذهبی (شیعی) در تعدادی از آثار فلزی عصر صفوی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه باستانشناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.
doi
چکیده
آثار هنری سنتی ایران در ادوار مختلف، به ویژه پس از ظهور اسلام، با تأکید این دین بر علمآموزی و سواد، و همچنین رویکرد مثبت آن به هنر خوشنویسی، از تزئینات نوشتاری بهرة فراوانی بردهاند. استفاده از خطنگارهها در این آثار صرفاً جنبة تزئینی نداشته، بلکه بیشتر به منظور انتقال پیام و نشاندادن جایگاه موضوعات به کار رفته است. فلزکاری دورة صفویه از جمله هنرهایی است که دارای ارزشهای هنری و مذهبی قابلتوجهی در ابعاد مادی و معنوی است. هنرمندان این دوره از مضامین دینی، مفاهیم عرفانی و قرآنی در تزئینات آثار خود استفاده کردهاند و جلوههای رمزآلود عرفان اسلامی و مذهب تشیع را در آثار خود منعکس ساختهاند. در این پژوهش، نمونههایی از اشیاء فلزی که حاوی خطنگارههایی با محتوای قرآنی و دعاهای مذهبی هستند، مورد بررسی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد که فلزکاری دورة صفویه علاوه بر جنبههای تزئینی، نقوش و فرمهای خود را از تفکرات مذهبی رایج آن دوره، بهویژه مذهب تشیع، الهام گرفته است. این نقوش بهصورت نمادین خلق شدهاند و بازتابدهندة باورها، آیینها و اعتقادات دورة صفوی هستند. در اشیاء فلزی که آیات قرآنی بهکار رفتهاند، این آیات معمولاً با اهداف آیینی و مذهبی استفاده شدهاند و محتوای آیات، کاربرد و اهمیت آنها را تعیین کرده است. هنرمندان این دوره بیشتر از سورههای کوچک جزء سیام قرآن، آیهالکرسی و آیات کوتاه با پیامهای معنوی استفاده کردهاند. روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، روش کتابخانهای بوده و تنظیم مقاله با تکیه بر اسناد و به شیوة توصیفی ـ تحلیلی و مقایسهای انجام شده است.
