بررسی نقش فناوریهای پیشرفته در بازسازی تغییرات محیطی پیشین و الگوهای پراکنش محوطههای باستانی: نگاهی به دشت قم
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه تاریخ و باستانشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد تمام و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز
3 دانشیار، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی، سازمان و مطالعه و تدوین کتب دانشگاهی در علوم اسلامی و انسانی (سمت)، تهران، ایران
doi
10.82101/aoi.2025.1201798چکیده
باستانشناسی محیطی بهعنوان یک رویکرد میانرشتهای، به بررسی تعاملات پیچیده بین جوامع انسانی و محیط زیست آنها در طول تاریخ میپردازد. این پژوهش با تمرکز بر دشت قم، به تحلیل روشهای مختلفی مانند تحلیل زمینسیما، بررسی بقایای زیستی، آنالیز خاک و رسوبات، و دادههای اقلیمی پرداخته است تا چگونگی بازسازی اکوسیستمهای گذشته را ارزیابی کند. هدف اصلی این مطالعه، بررسی تأثیر تغییرات زیستمحیطی بر الگوهای استقراری و معیشتی جوامع باستانی در دشت قم است. با استفاده از تکنیکهای پیشرفته مانند سنجش از دور (GIS و LiDAR)، تحلیلهای ژئوفیزیکی و مطالعات زیستباستانشناسی، این پژوهش به بازسازی چشماندازهای باستانی و تحلیل تأثیر فعالیتهای انسانی بر تغییرات اکوسیستمی پرداخته است. یافتهها نشان میدهند که تغییرات اقلیمی، از جمله خشکسالیها و نوسانات بارندگی، تأثیر مستقیمی بر الگوهای استقراری و شیوههای معیشتی جوامع گذشته داشتهاند. همچنین، توسعه سیستمهای مدیریت آب مانند قناتها و تکنیکهای کشاورزی پایدار، نقش کلیدی در بقای جوامع باستانی در این منطقه ایفا کرده است. این پژوهش بر اهمیت مطالعات میانرشتهای در درک تعاملات انسان و محیط تأکید میکند و راهکارهایی برای مدیریت پایدار منابع طبیعی و حفاظت از میراث فرهنگی ارائه میدهد. نتایج این مطالعه نهتنها به شناخت تحولات تاریخی و انسانی کمک میکند، بلکه در مواجهه با چالشهای زیستمحیطی معاصر نیز کاربرد دارد.
