تعامل انسان و محیط در دشت خوزستان طی عصر هولوسن
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکده علوم انسانی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، استان زنجان، ایران.
2 پژوهشکده باستانشناسی، تهران، ایران.
doi
10.82101/aoi.2025.1201503چکیده
دشت خوزستان بهعنوان یکی از مناطق کلیدی در پژوهشهای باستانشناسی ایران، بینشهای مهمی درباره شکلگیری نخستین سکونتگاههای انسانی در عصر هولوسن و تغییرات نظام زیستی و استقراری جوامع از دوره نوسنگی تا دوران تاریخی ارائه میدهد. این پژوهش به بررسی تأثیر عوامل محیطی و اقلیمی بر الگوهای استقراری جوامع باستانی در این منطقه میپردازد. هدف اصلی، تحلیل نقش ظرفیتها و دگرگونیهای زیستمحیطی در شکلگیری و تحولات فرهنگی ـ معیشتی جوامع است. پرسشهای اصلی شامل تأثیر تغییرات اقلیمی و جغرافیایی بر استقرارهای انسانی و ارتباط بین دگرگونیهای زیستبومشناختی و روندهای فرهنگی است. روششناسی تحقیق مبتنی بر تحلیل عوامل مؤثر بر مکانگزینی سکونتگاهها و تغییر الگوهای استقراری است. نتایج نشان میدهد که در هولوسن قدیم، استقرارهای انسانی در مناطق مرتفعتر شکل گرفتند، در حالی که در هولوسن میانه، گسترش مردابها و دریاچهها منجر به جابجایی استقرارها به مناطق پستتر شد. در هولوسن جدید، تغییرات اقلیمی و افت تراز آبهای سطحی و زیرزمینی، توسعه سامانههای مهندسی آبی و تغییر شیوههای معیشتی را به دنبال داشت. یافتهها حاکی از آن است که تعامل بین تغییرات محیطی و نوآوریهای انسانی، نقش کلیدی در تکامل فرهنگی و پایداری استقرارهای بلندمدت در دشت خوزستان داشته است. این مطالعه با تأکید بر اهمیت رویکردهای میانرشتهای، درک عمیقتری از رابطه بین عوامل زیستبومشناختی و توسعه تمدنهای باستانی ارائه میدهد.
