فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تصویر نمادین اژدها در آثار هنری ایران تا دورهٔ ایلخانیان (۶۵۷–۷۳۵ ﮬ.ق) مشابه آنچه در هنر چین بود، وجود نداشت؛ ولی در اندیشه‌ ایرانی از دوران باستان، این موجود افسانه‌ای به صورت مار بزرگ تصور می‌شد. با شکل‌گیری ایلخانیان و تحت تأثیر هنر و تفکر چینی، این موجود افسانه‌ای به شکل چینی، به عنوان نماد خیر و خوشبختی، موضوعی مورد توجه در آثار هنری ایران می‌گردد. در دوره‌ ملوک‌الطوایفی (۷۳۵–۷۷۷ ﮬ.ق) و تیموری (۷۷۷–۹۱۲ ﮬ.ق) با کاسته شدن قدرت مغولان و افزایش نقش ایرانیان در حکومت، اژدها به صورت نماد اهریمنی با توجه به تفکر ایرانی در آثار هنری قلمروی غربی تیموری ظاهر می‌شود. در آثار هنری قلمروی شرقی تیموری، اژدها تحت تأثیر اندیشه‌ی چینی و ایرانی، گاهی نماد قدرت و خوشبختی و گاهی دارای مفهوم اهریمنی است. در این پژوهش، با کار میدانی و مطالعات کتابخانه‌ای، نقش‌های متفاوت اژدها در آثار هنری ایران از دوره‌ی ایلخانی، ملوک‌الطوایفی و تیموری جمع‌آوری گردیده و با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی مورد مطالعه قرار گرفته است. نگارنده در این مقاله، به کمک داده‌های باستان‌شناسی موجود در موزه‌ها و کتابخانه‌ها، مفهوم نمادین اژدها در اندیشه‌ی ایرانی را در دوره‌های ایلخانی، ملوک‌الطوایفی و تیموری بررسی کرده است. شکل‌ها، نگاره‌ها و نقش‌های متفاوت اژدها در آثار باستان‌شناسی و مینیاتورهای ایلخانیان و تیموریان، بیانگر تفاوت‌های فکری در ارتباط با مفهوم نمادین اژدها در ایران از آغاز دوره‌ ایلخانی تا اواخر دوره‌ی تیموری بوده است.