گذار از فرقهٔ کوچک یهودی به دین رسمی امپراتوری: راهی که مسیحیت در قرون نخستین میلادی پیمود

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه تاریخ، تاریخ پیش از اسلام ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

2 گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

3 استادیار، گروه تاریخ، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران.

doi
https://doi.org/10.82101/AOI.2025.1206505
چکیده

مقاله حاضر به بررسی سیر گسترش مسیحیت در امپراتوری روم از آغاز پیدایش این آیین تا تثبیت آن به‌عنوان دین رسمی در قرن پنجم میلادی می‌پردازد. در این پژوهش، روند تحول مسیحیت از یک فرقه یهودی کوچک به دینی جهان‌شمول و غالب در فضای مذهبی، سیاسی و اجتماعی روم بررسی شده است. نویسنده با بهره‌گیری از منابع تاریخی، الهیاتی و تحلیلی، به چگونگی پذیرش تدریجی مسیحیت در محیط چندفرهنگی و کثرت‌گرای روم، نقش چهره‌های کلیدی همچون پولس، کنستانتین بزرگ و اگوستین قدیس، و چالش‌های هویتی، سیاسی و عقیدتی مسیحیان اولیه پرداخته است. پژوهش نشان می‌دهد که پذیرش غیریهودیان، وحدت‌بخشیِ ساختاری، و حمایت‌های امپراتوران روم از عوامل اساسی در گسترش این دین بودند. از سوی دیگر، آزار و اذیت‌های اولیه، فشارهای امپراتوری و تنوع درونی جوامع مسیحی نیز از چالش‌های عمدهٔ آن به‌شمار می‌رفتند. مسیحیت با تطبیق خود با ساختارهای روم و تلفیق ارزش‌های دینی با اقتضائات امپراتوری، موفق شد ضمن حفظ هویت خود، جایگاهی مرکزی در نظم سیاسی و فرهنگی جهان روم بیابد. این مقاله با نگاهی انتقادی به پیچیدگی‌های تحول مزبور، می‌تواند نقش مهمی در فهم فرایند تاریخی ـ اجتماعی مسیحی‌شدن غرب ایفا نماید.