تبیین اثرگذاری مشارکت شهرسازان در تحقق محله آرام (مطالعه موردی: محله باغ فیض منطقه پنج شهر تهران)
نویسندگان
1 گروه شهرسازی، واحد قزوین، دانشگاه آزاد اسلامی، قزوین، ایران
doi
10.48308/sdge.2025.236869.1213چکیده
مقدمه: چالشهای توسعه شهری در سطح جهانی به دلیل شهرنشینی سریع و عدم توجه کافی به نیازهای معنوی شهروندان برای ایجاد آرامش کافی پدیدار شده است. این چالشها از طریق کاهش امنیت، افزایش ترافیک، دسترسی ناکافی به خدمات شهری و تشدید نابرابریهای اجتماعی نمایان میشود. فقدان اطلاعات و آگاهی، نبود اعتماد به نهادهای شهری، محدودیت منابع، ساختارهای تصمیمگیری سلسلهمراتبی سنتی، مقاومت در برابر ایدههای نوآورانه، ارتباط ضعیف بین برنامهریزان شهری و سازمانها، فقدان شفافیت و نبود اهداف راهبردی، موانع مهمی برای برنامهریزی شهری مؤثر هستند. این مسائل شکافی بین شهروندان و نهادهای شهری ایجاد میکند که منجر به کاهش احساس تعلق و کاهش تمایل به حفاظت از فضاهای عمومی میشود. جنبش «محله آرام» به عنوان پاسخی برای بهبود کیفیت زندگی در عین کاهش سرعت شهری و اعتراض به فرهنگ فستفود و توسعه سریع پدیدار شد. این مطالعه با هدف تبیین تأثیر مؤلفههای مشارکت برنامهریزان شهری بر دستیابی به محله آرام در محله باغ فیض، منطقه ۵ تهران انجام شده است.مواد و روشها: این پژوهش از روششناسی کاربردی با رویکرد توصیفی-تحلیلی استفاده میکند و از روشهای تحقیق کتابخانهای و میدانی ترکیبی بهره میبرد. یک پرسشنامه جامع برای شناسایی عوامل مؤثر بر تحقق شهر آرام طراحی شد که از رویکرد کمی از طریق مدلسازی معادلات ساختاری استفاده میکند. چارچوب نظری شامل متغیرهای مستقل (مؤلفههای مشارکت برنامهریزان شهری) و متغیر وابسته (دستیابی به شهر آرام) است. پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ ارزیابی شد که مقادیر بالای ۰.۷ را نشان داد. بارهای عاملی برای تمام متغیرها از ۰.۴ بیشتر بود که پایایی و روایی سازه را تأیید میکند. جامعه آماری شامل ۲۴۶ کارشناس و مهندس برنامهریزی شهری فعال در محله باغ فیض بود که به دلیل تخصص حرفهای و دانش عمیق آنها از فرآیندهای برنامهریزی شهری انتخاب شدند. با استفاده از فرمول کوکران، ۱۵۴ نفر به عنوان حجم نمونه مناسب محاسبه شد. این مطالعه شامل کارشناسان از رشتههای برنامهریزی شهری، جغرافیا، معماری و مدیریت شهری بود. تجزیهوتحلیل دادهها با استفاده از نرمافزار SmartPLS نسخه ۴ انجام شد.نتایج و بحث: تحلیل مدلسازی معادلات ساختاری تأثیرات قابل توجه متغیرهای مختلف بر مشارکت برنامهریزان شهری و دستیابی به شهر آرام را نشان داد. مشارکت برنامهریزان شهری بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی شهری نشان داد (۰.۹۱۴ = R²). عوامل کلیدی افزایش مشارکت شامل بهبود امکانات آموزشی، رعایت اصول پایداری و محیطزیست، ایجاد فضاهای عمومی و تفریحی و تعامل با ساکنان بود. تحلیل مؤلفههای حیاتی مانند دسترسی و تحرک، مسئولیت در اقدامات شهری، مشارکت در تصمیمگیری شهری، مدیریت فضای عمومی، مشارکت در طراحی شهری و همکاری با مقامات محلی را به عنوان عوامل مهم شناسایی کرد.نتیجهگیری: این پژوهش نقش حیاتی مشارکت برنامهریزان شهری در دستیابی به توسعه پایدار شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهری را نشان میدهد. مشارکت فعال در فرآیندهای برنامهریزی، ابتکارات آموزش شهروندی و ایجاد فضاهای شهری مناسب به طور قابل توجهی کیفیت زندگی را بهبود میبخشد و روابط اجتماعی را در بافتهای شهری قدیمی و جدید محله تقویت میکند. یافتهها نشان میدهد که مشارکت مؤثر برنامهریزان شهری به عنوان کاتالیزوری برای تحقق محله آرام عمل میکند که نیازمند رویکردهای جامع است که تخصص حرفهای، مشارکت جامعه و اصول توسعه پایدار را یکپارچه میکند.
