تبیین راهبردها و راهکارهای حفاظت از کاروانسراهای تاریخی با تکیه بر گونهشناسی و آسیبشناسی نمونههایی در شبکه راه تاریخی اصفهان به ری و ساوه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته مرمت و احیای بناها و بافتهای تاریخی، گروه مرمت بنا، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانشیار، دکتری تخصصی مرمت، گروه مرمت بنا، دانشکده مرمت و حفاظت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران.
doi
https://doi.org/10.82101/AOI.2025.1213536چکیده
شبکه راه تاریخی اصفهان به ری و ساوه بهعنوان حلقه اتصال شمال به جنوب ایران در گذشته مطرح بوده است. اصفهان، ری و ساوه بهعنوان کانونهای فرهنگی و تمدنی، نقش چشمگیری در شکلگیری راهها و بناهای میانراهی این محدوده داشتهاند. وجود کاروانسراها و دیگر ابنیه وابسته به راه، شاهدی بر این ادعاست. هدف پژوهش حاضر، تبیین راهبردها و راهکارهای حفاظت، گونهشناسی و آسیبشناسی کاروانسراهای محدوده مورد مطالعه است. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است: چه اقدامات حفاظتی برای حفظ و احیای کاروانسراهای شبکه راه تاریخی اصفهان به ری و ساوه میتوان انجام داد؟ پژوهش حاضر ترکیبی (کیفی و کمی) است. روش مطالعه، تفسیری ـ تاریخی و مقایسهای است و گردآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای، برداشتهای میدانی و بررسی تصاویر هوایی و اسناد معماری صورت گرفته است. این پژوهش توسعهای و کاربردی است. جامعه آماری پژوهش بیش از ۶۰ کاروانسرا را دربرمیگیرد که از میان آنها ۵ نمونه مطالعاتی بهصورت موردی و هدفمند انتخاب شدهاند. نتایج نشان میدهد کاروانسراهایی که در یک بازه زمانی و مکانی مشترک و در یک مسیر فرهنگی و اجتماعی مشابه طرحریزی شدهاند، علیرغم تفاوتها، غالباً شاخصههای معماری مشابهی دارند. این شباهتها از منظر طرح، ویژگیهای معماری، مقیاس، هندسه، تناسبات، گونهشناسی و مورفولوژی مشهود است. بنابراین میتوان چارچوبی یکپارچه و هماهنگ برای حفاظت از آنها تبیین کرد.
