مروری بر تغییر ساختار شیمیایی و ژئوآرکئولوژی DNA باستانی و فرآیندهای استخراج آن
نویسندگان
1 کارشناس مسئول آزمایشگاه بیولوژی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی
2 استاد، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی- فرهنگی، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.82101/AOI.2025.1207859چکیده
حفظ ارزشهای فرهنگی بهمثابهٔ شناخت هویت تاریخی هر ملت، یکی از مسائلی است که در هر کشور میباید مدنظر قرار گیرد و جزء اولویتهای اصلی نهادهای ذیربط باشد. نظر به اینکه علم باستانشناسی و مطالعات و بررسیهای باستانی همواره تلاش داشته تا زوایای پنهان گذشتهٔ انسان را آشکار کند، در این میان ابزارهای زیادی به کمک این علم آمده و بهویژه در دهههای اخیر، این علم مسلح به علوم و ابزارهای نوینی از جمله مطالعات ژنتیکی باستانی شده است. در این پژوهش، با مروری بر یافتههای انتشاریافته و با تکیهبر تجربیات آزمایشگاهی، به مطالعهٔ مکانیسمیِ تخریب ساختار شیمیایی DNA و نیز روشهای مناسب برای استخراج آن پرداخته شد، بهنحویکه در نتیجهٔ آن، اطلاعات ژنتیکیِ ذیقیمتی را در حوزهٔ ژنتیکِ باستان در اختیار پژوهشگران قرار میدهد. از جملهٔ این نتایج، تبار انسانها، مسیرهای مهاجرت، اختلاط، گسستگی و اشتقاق اقوام از هم، میزان قرابت انسانها و یا اقوام با یکدیگر، نسبشناسی، تشخیص بیماریهای ژنتیکی و... قابل ذکر است. بهروزرسانی پروتکلهای آزمایشگاهی و برداشتِ نمونه از سایتهای باستانشناسی میتواند خود در این زمینه بسیار حائز اهمیت باشد. روشهای بسیاری برای آزمایشهای ژنتیکی وجود دارد که بسته به نوع و جنس نمونههای مورد مطالعه، مورد استفاده قرار میگیرد. تغییرات در ساختار DNA با تغییرات در گروِ توالیِ قطعاتِ مولکولیِ بازهای آلی، گروه عاملیِ فسفاتها و نیز قندها است که در ادوار تاریخ به دلایل مختلف در آن ایجاد شده و منجر به تنوعِ فنوتیپی و ساختاریِ موجودات زنده شده است.
