اندیشهورزی از منظر نهج البلاغه: یک مطالعه داده بنیاد
نویسندگان
1 گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران
2 دانشکده الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران
3 دانشیار گروه مشاوره، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه اردکان
4 عضو هیات علمی گروه علوم قرآن و حدیث و رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه آیت الله حائری میبد
doi
http://doi.org/10.82550/ber.2024.1119035چکیده
پژوهش حاضر با هدف ترسیم مدل اندیشهورزی بر اساس آموزههای نهج البلاغه صورت پذیرفته است. این پژوهش به روش تحقیق کیفی از نوع داده بنیاد(GT) با رویکرد استراوس و کوربین انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش حاضر، تمام گزارههای کتاب نهجالبلاغه و روش انتخاب نمونه، روش نمونهگيري نظري است که شامل گزارههایی است که پیرامون اندیشه از سوی امام علی(ع) صادر شده است. دادهها نیز با سه روش کدگذاری باز، محوری و انتخابی کدگذاری و تحلیل شدند. یافتههای پژوهش نشان داد که سرشت انسانی، میل به آگاهی، مسئولیت و اراده، از شرایط علی پدیده اندیشهورزی، ایمان، حیرت، بهرهمندی از قلب، سمع و بصر، دین اسلام و پدیده مرگ از شرایط زمینهای اندیشهورزی؛ بهره هوشی، محدودیت، تعلقات دنیوی و تاثیرپذیری از شرایط مداخلهگر اندیشهورزی در نگاه نهج البلاغه هستند. پرسشگری، تحمل ابهام، جامع نگری، مشورت، پرهیز از تکفیر و پرهیز از قطعی انگاری ، از جمله راهبردهای اندیشهورزی و بالاخره خداشناسی، اعتماد و دوستی از پیامدهای اندیشهورزی هستند. مدل اندیشهورزی ارائه شده از سوی نهج البلاغه ضمن آن که غالب دیدگاههای مطرح در امر اندیشهورزی را در خود گنجانده، برخی جنبهها مانند نقد اصالت حس، نقد اصالت عقل، نقد تفکر ریاضی، جامعیت حیرت و بحث محبت را مطرح کرده که آن را نسبت به سایر مدل ها متمایز و ممتاز نموده است.