سازههای آبی نو یافته شهر گندیشاپور در بستر رودخانه سیاه منصور
نویسندگان
1 استادیار، گروه باستانشناسی، دانشگاه شهرکرد، ایران.
2 دانشیار گروه باستانشناسی اسلامی، پژوهشکده باستانشناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری باستانشناسی دوران تاریخی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 دانشیار، گروه باستانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.82101/AOI.2026.1213930چکیده
رودخانه فصلی سیاه منصور در غرب شهر ساسانی-اسلامی گندیشاپور قرار دارد. در بستر این رودخانه، سازههای آبی متعددی با استفاده از قلوهسنگهای رودخانهای و ملات ساروج ساخته شدهاند. از میان این سازهها، تنها پلبندهای شماره یک و دو شناخته شدهاند و سایر سازههای آبی این رودخانه تاکنون مورد پژوهش قرار نگرفتهاند. از این رو، هدف این نوشتار شناسایی، معرفی و تعیین کاربری دیگر سازههای آبی است که در مطالعات اولیه در بستر رودخانه سیاه منصور، نگارندگان از وجود آنها مطلع شدند و سپس در چارچوب بررسی هدفمند رودخانه سیاه منصور مستندنگاری شدند. به این ترتیب، اطلاعات این پژوهش ابتدا از طریق مطالعات کتابخانهای و سپس از طریق بررسیهای میدانی بهدست آمدهاند و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. در این راستا، پانزده سازه آبی در بستر و سواحل غربی و شرقی این رودخانه شناسایی شدند که بجز سیفونهای شماره یک و دو و بندهای تنظیم آب آنها که مجدداً بررسی شدند، هیچیک از سازههای آبی شناساییشده را نمیتوان با دقت از نظر کاربری مشخص ساخت. بنابراین، لازم است که دامنه پژوهشها گسترش یابد تا بتوان مشخص کرد کدامیک از این سازهها مسئولیت تأمین آب برای بخشهای مسکونی، زمینهای کشاورزی و بخش صنعتی شهر را برعهده داشتهاند.
