تعاملات اقتصادی و فرهنگی ایران و آناتولی در عصر سلجوقی: مطالعه‌ای بر مسیرهای تجاری و کاروانسراها

نویسندگان

1 گروه باستان‌شناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران. نویسنده مسئول: z.fakhar@iau.ac.ir

2 گروه باستان‌شناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران. samira.motie@iau.ac.ir

3 گروه باستان‌شناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران. farzad.mafi@iau.ac.ir

doi
https://doi.org/10.82101/aoi.2026.1232655
چکیده

از دیدگاه‌های تجاری، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و نظامی، راه‌ها دارای اهمیت‌اند. در این پژوهش تلاش شده است تا با شناسایی مسیر شاهراه‌های آناتولی و بیان کارکرد اقتصادی آن، به بررسی چگونگی بهره‌برداری دولت سلجوقی از این راه‌ها پرداخته شود. با به قدرت رسیدن سلجوقیان روم و توجه بیش از حد آنها به شکوفایی تجاری شهرهای قلمرو خود، برقراری امنیت راه‌ها و نیز ساختن کاروان سراهای بسیار در مسیر راه‌های تجاری، ارتباط تجاری ایران و آناتولی رونق بسیاری یافت و مسیر تجاری تبریز - قونیه - قسطنطنیه اهمیت بیشتری پیدا کرد. زیرا این مسیر هم متصل کننده شرق و غرب بود و هم مسیر بین‌المللی شرقی - غربی ایران عصر سلجوقی را که از بندر تیز به کرمان، اصفهان، جبال و تبریز می‌رسید، به اروپا متصل می‌کرد. در این پژوهش به بیان کارکردهای شاهراه‌های آناتولی و ایران، به ویژه کارکرد تجاری و تعاملات اقتصادی و فرهنگی این دو سرزمین پرداخته شده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که سلاطین سلجوقی با شناسایی مسیر راه‌های تجاری و ایجاد کاروانسراها در مسیر راه‌های تجاری با یکدیگر تعاملات اقتصادی و فرهنگی داشته‌اند.