ماد و آشور از سقوطِ آشور و نینوا تا پایانِ شاهنشاهیِ آشور

doi
https://doi.org/10.82101/AOI.2026.1218037
چکیده

بنا به روایت سالنامه­‌ها و سایر منابع آشوری- به‌­ویژه متون مربوط به شَلمَنَصر سوم- ماد(۱۱۰۰-۵۵۰پ.م) و آشور(۲۵۰۰-۶۰۵پ.م) در سال۸۳۷پ.م، به هم رسیدند و مناسبات و روابط بین آن­ها برقرار گردید که تا براُفتادن شاهنشاهی آشور توسط اتحادیه­ ماد (۶۰۵پ.م) ادامه داشت. مناسبات سیاسی- نظامی ماد و آشور، در دو بخش به انجام رسیده که بخش نخست از حدود۸۳۷-۶۲۷پ.م و بخش دوم از۶۲۷-۶۰۵پ.م، است و هدف این تحقیق بررسی و تحلیل بخش دوم است که مادها پس از مرگ آشور.بانی­پال و ظهورِ ضعف و سُستی پادشاهی آشور، طی جنگ‌های مختلفی با آخرین پادشاهان آن (آشور.اتیل.ایلانی، سین.شار.ایشکون و آشور.اوبالیت دوم)- که حدود۲۰سال به درازا کشید- این دولت و کشور قدرتمند را برانداختند. جنگ شهرِ آشور، جنگِ سقوط نینوا، ویرانی نینوا، مُهرِ پایانی بر ویرانگری‌­ها­ی آشور، جنگِ نخستِ حَرّان و سقوط این شهر، جنگِ دومِ حَرّان و آخرین پایداری­های شکننده­ی آشور و جنگِ کارکَمیش (کارخَمیش) و پایانِ آشور، عناوینی هستند که مناسبات ماد و آشور، درسال­‌های پایانی عمرِ این شاهنشاهی را نشان می‌­دهند. با این بیان سئوال اصلی تحقیق این است که مناسبات سیاسی- نظامی ماد با آشور در دوره­­ ۲۰ساله آخرین پادشاهان آشور، چگونه ترسیم می­شود؟ از آنچه گذشت و بر پایه­ی روایت‌­ها، اسناد و شواهد تاریخی، نتیجه گرفته می­‌شود که مادها(اتحادیه­ ماد) به رهبری پادشاهِ نامدارِ خویش هووَخشَترَه­(کیاکسار)، توانستند به کمک بابل، با کشمکش­‌های گوناگون و با تحمیلِ پنج جنگ پی­درپی به آشور(ازحدود۶۲۷-۶۰۵پ.م)، در نهایت انقراض این پادشاهی را به نامِ خویش ثبت نمایند.