فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آب همواره در فرهنگ، آیین و باورهای ایرانی جایگاهی مقدس داشته است؛ ازاین‌رو شگفت‌آور نیست که در ایران باستان، پرستشگاه‌های متعددی به ایزدبانوی آب، آناهیتا، اختصاص یافته‌اند. این نیایشگاه‌ها که گاه «آتشکده» نیز نامیده می‌شوند، معمولاً در نزدیکی رودخانه‌ها، چشمه‌ها یا برکه‌ها ساخته می‌شدند تا پیوند نمادین، آیینی و معنوی خود را با عنصر آب نشان دهند. نام آناهیتا برای نخستین بار در کتیبه‌ی اردشیر دوم هخامنشی در همدان ذکر شده است و در دوره‌های بعد نیز نیایشگاه‌ها و کتیبه‌هایی که به او اختصاص دارند، در شهرهایی چون همدان، بیشاپور، شوش، کنگاور، کرمانشاه و آذربایجان غربی، و همچنین بیرون از مرزهای ایران در ارمنستان و آسیای صغیر مشاهده می‌شوند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی – تحلیلی و بر پایه‌ی منابع کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی، به مقایسه‌ی طرح‌های معماری، کارکردهای مذهبی، مفاهیم نمادین و نوع مصالح به‌کاررفته در ساخت معابد آناهیتا در بیشاپور و شیز (تخت سلیمان) می‌پردازد و به تبیین نقش این نیایشگاه‌ها در تداوم سنت‌های معماری آیینی ایران می‌پردازد.