فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: برونداد گردشگری خوراک، ارائه محصول قابل‌خوردن با طعم انحصاری است که بر ساختار ذائقه‌ای گردشگران تأثیر گذاشته و حس انحصار محلی در آنان ایجاد می‌نماید. به همین دلیل نام‌های مختلفی از خوراک مانند کباب بناب، باقلاقاتوق و کدو بره شمال، قلیه‌ماهی جنوب، کوفته‌تبریزی، ترخینه کردستان، بلغور پلو خراسان، کشک زرد سیستان، شانی کوو لرستان، خورشت خلال کرمانشاه، قیمه نثار قزوین، بریانی اصفهان، جغوربغور زنجان و بسیاری خوراکی‌های دیگر انحصار مکانی داشته و در مکان‌های مختلف کشور طبخ می‌شود. یکی از جشنواره‌های خوراک ایرانی، جشنواره طبخ ماهی قزل‌آلا شهرستان ماهنشان استان زنجان است که هرساله در مجاورت رودخانه قزل‌اوزن و منطقه باستانی قلعه بهستان برگزار می‌گردد. ماهیت اصلی جشنواره مبتنی بر برگزاری مراسم طبخ ماهی قزل‌آلا و عرضه آن به گردشگران توسط جامعه محلی است که همراه با مراسم و برنامه‌های متنوع و برپایی بازارچه‌های محلی همراه می‌شود. این پژوهش بر این هدف استوار است که نقش و اثر جشنواره‌های گردشگری مبتنی بر خوراک در بازنمایی هویتی و بازتولید گردشگری را تبیین نماید. نوآوری پژوهش در شناخت ساختارها و عناصر پشتیبان جشنواره‌های محلی است که اثر آن در بازتولید گردشگری را سبب‌ساز می‌شود.مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت و روش توصیفی - تبیینی است. روش گردآوری داده‌ها بر مبنای پرسش‌نامه، مشاهده و مصاحبه موردی از بازدیدکنندگان (گردشگران) جشنواره طبخ ماهی ماهنشان می‌باشد. حجم نمونه بر اساس نمونه‌گیری در دسترس، 75 گردشگر بوده است. متغیرهای پژوهش شامل اطلاع‌رسانی، برنامه‌های ارتباطی و فرهنگی، جاذبه‌های محیطی، خدمات پشتیبان، تجربه که در قالب 35 گویه مورد سنجش قرار گرفت. روایی متغیرهای پژوهش حاصل مطالعات نظری بر مبنای نظریه‌ها و پژوهش‌های هال (2013)، میرزایی (1399)، فیروزی (1401)، اکشوی (2019)، وُلی (2024)، اورت (2019) و یانگ (2017) بوده است که برای بومی‌سازی آن، پرسش‌نامه در اختیار 15 نفر از کارشناسان و متخصصان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و اساتید دانشگاهی (در رشته‌های جغرافیا، علوم اجتماعی، گردشگری) قرار گرفت تا نسبت به متغیرها و گویه‌های پژوهش ضریب اهمیت از یک تا 9 ارائه دهند. سطح پایه حداقل امتیاز میانگین 5 در نظر گرفته شده و سؤال‌هایی که میانگین نظرات کمتر از 5 بوده است از فرایند بررسی کنار گذاشته شد. در نتیجه ارزیابی نظرات متخصصان، میانگین ضرایب حاصل برابر با 3/8 به دست آمد که نشان‌دهنده مطلوبیت اعتبار پژوهش می‌باشد. داده‌های گردآوری شده در نرم‌افزار Spss27.1 پیاده شده و از الگوی تجزیه‌وتحلیل داده منطبق بر روش آمار توصیفی و استنباطی استفاده گردید. شاخص‌های تمرکز و پراکندگی، مدل ارتباطی کندال تاو و رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام برای سنجش ارتباط بین عوامل بازنمایی و بازتولید گردشگری ساختار تحلیل داده‌ها را شکل داده است. پایایی ابزار حاصل آماره آلفای کرونباخ 76/0 به‌دست‌آمده که نشان‌دهنده شرایط نسبتاً مطلوب پایایی است.نتایج و بحث: یافته‌ها نشان می‌دهد شاخص‌های بازنمایی هویت محلی به واسطه برگزاری جشنواره محلی (طبخ ماهی قزل‌آلا) از حد نرمال بالاتر بوده و به سمت شرایط مطلوب حرکت می‌کند. اثر شاخص‌های تبیین‌کننده بازنمایی هویتی در سطح اطمینان 95 درصد با مدل رگرسیون چندمتغیره گام‌به‌گام نشان می‌دهد نقش جاذبه‌های محیطی و برنامه‌های ارتباطی با مقدار (693/0: R2) بیشترین اثرگذاری را در بازنمایی هویتی دارند. از طرفی اثر شاخص‌های بازنمایی در بازتولید گردشگری به طور نسبی یکسان بوده که دراین‌بین نقش برنامه‌های ارتباطی و خدمات پشتیبان ملموس‌تر است.نتیجه‌گیری: برگزاری جشنواره طبخ ماهی در شهرستان ماهنشان در ترکیب با سایر عناصر گردشگری مانند قلعه تاریخی بهستان، رودخانه قزل اوزون، کوه‌ها و مراتع طبیعی نه‌تنها ماهیت اصلی جشنواره را کم‌رنگ نکرده است، بلکه با متنوع‌سازی جاذبه‌های محیطی، محوریت جشنواره طبخ ماهی را تقویت کرده است. حضور فعال و حرفه‌ای جامعه محلی، منجر به شناساندن محیط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ماهنشان شده و بازنمایی هویت محلی را می‌نماید. نتیجه این عملکرد بازتولید گردشگری است.