فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اسراییلیّات، به آن بخش از باورها، آموزه­ها، نقل قول­ها و چهره­های برجسته و یا برساخته شدۀ بنی­اسراییل گفته می­شود که در گذر زمان و بویژه از دورۀ بعد از اسلام، به­وسیلۀ بزرگان آن قوم در تاریخ ادیان و ملل و نحل؛ نفوذ داده­شده­اند تا گسترۀ سیطرۀ فکری و فرهنگی خویش را روزافزون سازند. یکی از شیوه­های جلوگیری از رواج جعلیّات و روایات قوم یهود در فرهنگ و بویژه ادبیّات ایران، بازتاب واقعیّات با استفاده از آموزه­های دینی در پهنۀ شعر و نثر فارسی بود. با شکل­گیری و رواج سبک آذربایجانی و سپس سبک عراقی، این بازتاب، از روندی رو به رشد و تأثیرگذار بهره­مند شد. خاقانی از ارکان شعر فارسی قرن ششم هجری، از ظرفیّت اسراییلیّات به خوبی استفاده کرده، تصویرسازی­ها و صورتگری­های نوینی را در شعر خویش رواج داد. این مقاله، چهرۀ چهار شخصیّت برجستۀ بنی­اسراییل: دجّال، سامری، قارون و بلعم باعور؛ در دیوان خاقانی به شیوۀ تحلیلی-توصیفی، مورد بررسی قرار داده­شده،­ سپس خلّاقیّت شاعر در قالب ترکیب­سازی، تصاویر هنری و هنر تصویرگری او به همراه شواهد شعری متعدّد، پیش روی مخاطب نهاده شده­است. نتایج این تحقیق نشان­ می­دهد که خاقانی نه تنها از روایات دست­کاری شدۀ یهود تأثیر مثبت نپذیرفته­است بلکه چهرۀ منفور شخصیّت­های مذکور را به شکلی هنرمندانه و دقیق -که برگرفته­شده از تفاسیر و روایات اسلامی است-، به­درستی باز نموده­است.