تاثیر توسعه مالی بر توسعه صنعتی در کشورهای درحال توسعه

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشگاه علوم پزشکی مشهد

3

doi
10.22075/jem.2026.39728.2057
چکیده

این مطالعه به بررسی اثر توسعه مالی بر صنعتی‌سازی در یک پانل شامل ۶۴ کشور درحال‌توسعه طی دوره زمانی ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۱ می‌پردازد. متغیرهای پژوهش شامل صنعتی‌سازی (IND)، توسعه مالی (FD)، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FI)، رشد اقتصادی (GR) و بازبودن تجاری (TO) است. داده‌های مربوط به صنعتی‌سازی، سرمایه‌گذاری خارجی، رشد اقتصادی و بازبودن تجاری از پایگاه شاخص‌های توسعه جهانی (WDI) بانک جهانی و شاخص توسعه مالی از پایگاه صندوق بین‌المللی پول (IMF) استخراج شده است. صنعتی‌سازی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین راهبردهای توسعه‌ای، نقش کلیدی در ارتقای بهره‌وری، انتقال فناوری و تحقق اهداف توسعه پایدار (SDGs) دارد. با وجود اهمیت آن، روند صنعتی‌سازی در بسیاری از کشورهای درحال‌توسعه با چالش‌هایی همچون ناکارآمدی نظام مالی و ضعف در جذب سرمایه‌گذاری خارجی مؤثر مواجه بوده است. برای تحلیل روابط کوتاه‌مدت و بلندمدت میان متغیرها، از الگوی Panel ARDL با تخمین‌زن PMG استفاده شد. همچنین، آزمون‌های هم‌انباشتگی وسترلوند وجود رابطه پایدار میان متغیرها را در بلندمدت تأیید کردند. نتایج تجربی نشان داد که در بلندمدت توسعه مالی و بازبودن تجاری اثر منفی و معناداری بر صنعتی‌سازی دارند که بیانگر ناکارآمدی نظام‌های مالی بانک‌محور در کشورهای مورد مطالعه و هدایت منابع مالی به فعالیت‌های غیرمولد است. در مقابل، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی تأثیر مثبت و معناداری بر صنعتی‌سازی داشته و از مسیر انتقال فناوری و ارتقای بهره‌وری به رشد بخش صنعت کمک می‌کند. همچنین، رشد اقتصادی نیز اثر مثبت و معناداری بر صنعتی‌سازی داشته که بیانگر پیوند متقابل میان رشد و توسعه صنعتی است. در کوتاه‌مدت، اثر اکثر متغیرها غیرمعنادار بوده که نشان‌دهنده زمان‌بر بودن فرآیند صنعتی‌سازی است. یافته‌ها از نظر سیاستی بیانگر ضرورت اصلاح نظام مالی با هدایت اعتبارات به فعالیت‌های مولد، جذب سرمایه‌گذاری خارجی همراه با انتقال فناوری، حمایت از رشد صنعتی‌محور و توسعه زیرساخت‌های اقتصادی است. این نتایج می‌تواند راهنمای سیاست‌گذاران کشورهای درحال‌توسعه در مسیر صنعتی‌سازی پایدار باشد.