تحلیل دیدگاه های اصولیون در خصوص صیغه امر
نویسندگان
1 دانش آموخته سطح 3 فقه و اصول، حوزه علمیه، تهران، ایران.
doi
چکیده
هدف: هدف از این پژوهش آن است که دیدگاه های علمای اصول را در خصوص حقیقت و ظهور صیغه امر در وجوب مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. روش(ها): این پژوهش با روش مطالعات کتابخانهای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به ادله و متون اصول فقه اطلاعات لازم به دست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته(ها): صیغه امر (هیئت «اِفعَل») از مهمترین مباحث الفاظ در علم اصول فقه است که دلالت آن بر وجوب، همواره محل بحث و نظر بوده است. این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی به بررسی نظریه مشهور و ادله آن میپردازد. مشهور اصولیون متأخر به پیروی از آخوند خراسانی معتقدند صیغه امر ظهور در وجوب دارد، اما در تبیین منشأ این ظهور و اینکه آیا این دلالت از باب حقیقت وضعی است یا ظهور ناشی از انصراف یا حکم عقل، اختلاف نظر وجود دارد. یافتههای تحقیق نشان میدهد که مشهور اصولیون هرچند در نتیجه (ظهور در وجوب) اتفاق نظر دارند، اما در مبانی با یکدیگر متفاوتاند: آخوند خراسانی قائل به حقیقت وضعی، محقق عراقی قائل به ظهور انصرافی ناشی از مقدمات حکمت و محقق نائینی و امام خمینی قائل به دلالت عقلی هستند. نقد صاحب معالم مبنی بر کثرت استعمالات استحبابی در کلام ائمه علیهم السلام که منجر به اجمال صیغه امر میشود، با پاسخ آخوند مبنی بر همراه بودن این استعمالات با قرینه متصله و نیز کثرت استعمال در وجوب مواجه شده است. محقق خویی نیز با ابتناء بر دو مبنای «مسلک تعهد در وضع» و «اعتبار نفسانی در انشاء»، نظریهای بدیع در مدلول صیغه امر ارائه داده است. نظریه مختار در دوره معاصر، نظریه دلالت عقلی است که هم با بنای عقلا سازگارتر بوده و هم ثمرات فقهی مهمی در پی دارد.نتیجه گیری: فهم صحیح اوامر شرعی نیازمند توجه به اقتضائات چهارگانه شامل شخصیت آمر، مأمور، مأموربه و شرایط زمان و مکان است . شأن ربوبی خداوند و جایگاه اجتماعی پیامبر اکرم (ص) و اهل بیت (ع) به عنوان قراین عامه در فهم مراد واقعی از کلام نقش بسزایی ایفا میکنند.
