جایگاه قیاس و حجیت عقل در استنباط احکام در فقه شیعه
نویسندگان
1 استادیار مرکز پژوهش هاي قرآني با رویکرد سبک زندگي اسلامي، گروه فقه و مباني حقوق اسلامي، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامي، اهواز، ایران.
2 دانشجوي دکتري رشته فقه و اصول، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامي، اهواز، ایران.
doi
10.71660/aqojap.2023.9201193159چکیده
امروزه که عصر عقلانیت به شمار ميآید، همواره علوم اسلامي با این سؤال مواجهاند که جایگاه عقل در این علوم کجا بوده و شأن آن در این علوم چیست؟ این چـالش همواره بـراي فقه شیعه نیز مطرح بوده است و بدون تردید با گذشت زمان بر اهمیت این سؤال افزوده ميشود؛ ضرورت دارد نخست به این چالش پاسخ مناسـب دهد و جایگاه عقل را در این مناسبات تبیین کند، سپس با استفاده از این مطالعات، زمینـه را براي استفاده بهتر از دلیل عقل فراهم کند .همچنین دراین مقاله به بررسی حجیت قیاس وجایگاه آن درفقه تشیع پرداخته شده است. از این رو این مقاله درصدد است تا براي یافتن مفهوم و منزلت شایستۀ دلیـل عقـل در فقـه، موضوع را مورد بررسي قرار دهد. سؤال اساسی آن است که، عقل در اصول فقه از چه جایگاهی برخوردار است؟ آیا عنوان ابزاری و آلی را تنها در فهم و تبیین و تحلیل ادله دارد و یا به عنوان یک منبع مستقل و یک دلیل شرعی قابل استناد میباشد و یا فقط در استلزامات عقلی به کار گرفته میشود؟ بنابراین پرسش از جایگاه عقل در فقه شیعه، بیش از آن که فقیهانه باشد، معرفتشناسانه است. ازجمله دستاوردهای این پژوهش این است که ضرورت بهکارگیری عقل بهعنوان یک منبع مستقل برای دستیابی به احکام شرعی، بیش از پیش در عصر حاضر نمایان میشود؛ زیرا بسیاری از مسائل جدید فقهی که حکم شرعی آنان هنوز از سوی فقها بیان نشده باید محرز گردند ولذا این امر ضرورتِ بهکارگیری عقل را برای پاسخگویی به این مسائل میطلبد.
