فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و هدف: سرطان یکی از مهم‌ترین و بحرانی‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در جوامع شهری به شمار می‌رود؛ به‌ویژه آنکه شیوع روزافزون آن، فشار زیادی بر نظام‌های درمانی و زیرساخت‌های حمایتی اجتماعی وارد کرده است. این بیماری تنها یک بحران فردی نیست، بلکه چالشی اجتماعی و محیط‌زیستی نیز محسوب می‌شود که لزوم توجه به عدالت درمانی در فضاهای شهری را بیش‌ازپیش برجسته می‌سازد. بیماران مبتلا به سرطان به دلیل پیچیدگی نیازهای درمانی و روان‌اجتماعی خود، اغلب با لایه‌های متعددی از آسیب‌پذیری مواجه هستند. در این راستا، مفهوم «شهر دوستدار بیمار سرطانی» به‌عنوان رویکردی نوین و جامع مطرح می‌شود که هدف آن کاهش نابرابری‌ها در دسترسی به مراقبت‌های درمانی و خدمات حمایتی است. سازمان‌هایی مانند «مهرانه» که در ایران به‌صورت تخصصی به حمایت از بیماران سرطانی می‌پردازند، نقش کلیدی در تحقق این رویکرد ایفا می‌کنند. پژوهش حاضر به دنبال ارزیابی میزان اثربخشی خدمات مهرانه در ارتقای دسترسی بیماران به خدمات سلامت، بهبود کیفیت خدمات و افزایش رضایت کلی آن‌ها در شهر زنجان است.روش‌ها: این مطالعه با استفاده از روش تحقیق کمی و مبتنی بر پیمایش به بررسی تأثیر فعالیت‌های حمایتی مهرانه بر دسترسی بیماران سرطانی به خدمات بهداشتی و ادراک آن‌ها از کیفیت این خدمات می‌پردازد. هدف اصلی، درک انتظارات و برداشت‌های بیماران نسبت به خدمات درمانی و پشتیبانی روان‌اجتماعی دریافتی است، با تأکید بر شناسایی مؤلفه‌هایی از کیفیت خدمات که بیشترین نقش را در رضایت بیماران دارند. ابزار گردآوری داده‌ها، پرسشنامه‌ای ساختاریافته بر پایه مدل سروکوال (SERVQUAL) است که پنج بُعد کلیدی کیفیت خدمات را می‌سنجد: ملموس بودن (tangibility)، قابلیت اعتماد (reliability)، پاسخگویی (responsiveness)، اطمینان‌بخشی (assurance) و همدلی (empathy). این پرسشنامه به‌گونه‌ای طراحی شده بود که هم سطح مورد انتظار خدمات و هم عملکرد ادراک‌شده واقعی را ارزیابی کند؛ به این ترتیب، امکان تحلیل شکاف بین انتظارات و واقعیت خدمات فراهم شد. جامعه آماری، شامل بیماران سرطانی تحت پوشش مهرانه در سال 2024 بود که به‌صورت تصادفی تعداد 40 نفر از آنان برای مشارکت در پژوهش انتخاب شدند. داده‌های گردآوری‌شده به روش آماری تحلیل گردید تا روابط بین ابعاد مختلف کیفیت خدمات و میزان رضایت بیماران آشکار شود. این رویکرد، به حفظ عینیت پژوهش و تعمیم‌پذیری نسبی یافته‌ها در زمینه حمایت‌های درمانی توسط سازمان‌های غیردولتی کمک می‌کند.یافته‌ها: یافته‌های آماری نشان داد که در میان پنج بُعد کیفیت خدمات، دو مؤلفه اطمینان‌بخشی و قابلیت اعتماد بیشترین تأثیر مستقیم، قوی و معنادار را بر برداشت‌ها و انتظارات بیماران داشته‌اند. شرکت‌کنندگان در پژوهش بارها به نقش حیاتی این دو بُعد در ایجاد اعتماد و اطمینان نسبت به خدمات مهرانه اشاره کرده‌اند. بعد اطمینان‌بخشی که به دانش، تخصص، رفتار حرفه‌ای و احترام کارکنان اشاره دارد، نقش مهمی در القای حس امنیت و ارزشمندی به بیماران ایفا کرده است. همچنین، بعد قابلیت اعتماد که به تعهد سازمان در ارائه خدمات وعده‌داده‌شده با دقت و ثبات اشاره دارد، عاملی اساسی در شکل‌گیری احساس ثبات و اتکاپذیری در ذهن بیماران بوده است. این نتایج نشان می‌دهد که سازوکارهای اعتمادساز مبتنی بر این دو بُعد، برای دستیابی به رضایت بیماران کاملاً حیاتی هستند. افزون بر این، همسویی بین عملکرد واقعی خدمات و انتظارات بیماران، در کاهش شکاف‌های درک شده اهمیت راهبردی دارد. برای سازمان‌های غیردولتی و نهادهای محلی ارائه‌دهنده خدمات درمانی، تمرکز بر «اطمینان‌بخشی» و «قابلیت اعتماد» می‌تواند راهکاری مؤثر برای افزایش رضایت و نیز دستیابی به اهداف اجتماعی گسترده‌تر مانند عدالت درمانی و دسترسی برابر به خدمات باشد.نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که ارتقای سطح اعتماد و رضایت بیماران سرطانی نقش بنیادینی در بهبود کیفیت کلی خدمات درمانی و نیز تحقق آرمان عدالت درمانی در فضاهای شهری دارد. برای نهادهایی مانند مهرانه که مأموریت حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر را بر عهده دارند، توجه راهبردی به ابعاد «اطمینان‌بخشی» و «قابلیت اعتماد» می‌تواند منجر به دستاوردهای ماندگار شود؛ از جمله ارتقای تجربه بیمار، افزایش تبعیت از روند درمان و در نهایت بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مسیر روشنی پیش روی سیاست‌گذاران حوزه سلامت و نهادهای حمایتی در جهت طراحی نظام‌های سلامت فراگیر و بیمارمحور قرار دهد.