فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و هدف: با شیوع همه­گیری کرونا دگرگونی بزرگی در حیات و زیست شهری به وجود آمد که نظام جابجایی یکی از اصلی­ترین کانون­های آن بود. پایداری نظام جابجایی به دلیل حجم استفاده‌کنندگان از آن، یکی از پایه­ای­ترین چالش­های مدیریت شهری بخصوص در کلان‌شهرها به شمار می­­رود که تبعات آن می­تواند طیف گسترده­ای از مخاطرات زیست­محیطی، اجتماعی، اقتصادی و ... را دربرگیرد. در واقع، همه­گیری کرونا پارادایم استفاده از حمل‌ونقل عمومی را تغییر داده و شهرها را به سمت برنامه­ریزی جدید متناسب با شرایط بحران سوق داد. به نظر می­­رسد در طول تاریخ نیز این مسئله تکرار شده است بدین معنا که نظام جابجای بشر در دوران بیماری­های عمومی با محدودیت‌های غیرقابل باوری روبرو بوده است. حال با شیوع ویروس کرونا در قرن بیست‌ویکم نظام مدیریت شهری بخصوص در کلان‌شهرهای کشورهای کمتر توسعه یافته با چالش­های بیشتری روبرو هستند و ضرورت بررسی ابعاد این موضوع حیاتی است.روش‌ها: روش پژوهش توصیفی-تحلیلی (از نوع علی-موردی) و ماهیت آن کاربردی است. تحقیقات توصیفی-تحلیلی انواع و اقسام گوناگونی دارند که این پژوهش از یک‌سو تحقیق علی یا پس­رویدادی محسوب می­شود و از سوی دیگر یک نوع تحقیق موردی است. داده­ها و اطلاعات به دو شیوه اسنادی و میدانی گردآوری شده است. در بخش اسنادی از طرح­ها، مقالات، کتب، آمارنامه‌ها و داده­های رسمی استفاده شده و در بخش میدانی نیز از ابزار پرسشنامه بهره­گیری شده است. جامعه آماری پژوهش شامل کاربران خط 7 سیستم اتوبوس­رانی تندرو تهران است که در بازه زمانی 1 تا 15 مهرماه 1401 تعداد 400 پرسشنامه میان آنان توزیع شده است. با توجه به آنکه حجم جامعه آماری نامحدود و نامشخص است تلاش شد بیشترین تعداد پرسشنامه توزیع گردد تا اشباع داده­ها حاصل گردد. روش نمونه­گیری غیرتصادفی-دردسترس است بدین­صورت که در توزیع پرسشنامه اصل فراگیری و دربرگیرندگی حفظ شد و همه گروه­های سنی، جنسی، تحصیلاتی و ... میان اعضای نمونه تقریباً به نسبت یکسان توزیع گردید. داده­های حاصل از پرسشنامه (بر اساس طیف 5 گزینه­ای لیکرت) با آزمون t-test تک­نمونه­ای مستقل مورد سنجش قرار گرفته است و میزان پایداری حمل‌ونقل در سری­های زمانی به دست آمده است.یافته‌ها: ارزیابی گویه­های مرتبط با پایداری در نظام جابجایی شهروندان در سه مقطع زمانی نشان می­دهد که پیش از همه­گیری، ناپایداری مشهود است و میانگین آماری آن کمتر از حد متوسط 3 یعنی 2.82 است درحالی‌که در حین همه­گیری به سمت پایداری سوق پیدا می­کند و میانگین آن به 3.93 ارتقا می­یابد که نشان­دهنده پایداری کاملاً قابل قبولی است. پس از شیوع همه­گیری میانگین پایداری اندکی تقلیل می­یابد اما همچنان در سطح نسبتاً قابل قبول ارزیابی می­شود. نتایج در هر سه مقطع زمانی گویای آن است که زیرشاخص «تقاضای سفر» بالاترین میانگین­ها (با میانگین 3.65) را در میان سایر زیرشاخص­ها به دست آورده است و از پایداری بیشتری برخوردار است و زیرشاخص «رفتار سفر» یا میانگین کل 3.33 کمترین امتیاز را کسب نموده است. نکته قابل توجه در میانگین­های به‌دست‌آمده این است که در همه زیرشاخص­ها؛ میانگین­های به‌دست‌آمده در حین همه­گیری نسبت به پیش از همه­گیری ارتقا یافته است اما پس از همه­گیری با کاهش روبرو بوده است.نتیجه‌گیری: در مطالعات پیشین، پایداری نظام حمل‌ونقلی غالباً با برنامه­های مدیریت شهری در تخصیص گزینه‌های مختلف حمل‌ونقلی سنجیده می­شود اما در این پژوهش؛ رفتار سفر، مدیریت سفر، الگوی سفر و تقاضای سفر استفاده­کنندگان از سیستم حمل‌ونقل مورد کندوکاو قرار گرفت که گویای پایداری در رفتار بهره­وران است. بر همین اساس می­توان بیان داشت که بروز همه­گیری آموزه بزرگی برای نظام برنامه­ریزی شهری داشت و شهروندان را به استفاده بهینه­تر از حمل‌ونقل تشویق کرد. آنچه اهمیت وافری دارد حفظ و ارتقای این پایداری و جلوگیری از سقوط آن به دوران قبل از همه­گیری است که می­بایست متناسب با نیاز رفتاری و مصرفی کاربران؛ انعطاف و بازنگری در سیاست­های سیستم حمل‌ونقل شهری به وجود آید.