فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمینه و هدف: با ظهور برنامه‌ریزی مشارکتی در دهه ۱۹۷۰، توجه به گروه‌های ذی‌نفع و تأثیرگذار، از جمله مشارکت نخبگان، به یکی از موضوعات اصلی تبدیل شد؛ اما امروزه، به دلیل تخصصی شدن برنامه‌ریزی، کمبود منابع و انتظارات گسترده، مشارکت عمومی کاهش یافته است. این مسئله باعث شده برنامه‌های شهری تنها به نیازهای ظاهری افراد بپردازند و نیازهای بنیادی آن‌ها را نادیده بگیرند که در نتیجه منجر به تخریب و ناکارآمدی مناطق شهری شده است. عدم توجه به مشارکت نخبگان در بحث‌های شهری، تأثیرات قابل توجهی بر پروژه‌ها و برنامه‌های شهری داشته و منجر به چالش‌هایی نظیر عدم تعهد، مشکلات ارتباطی، فقدان شفافیت، سیاست‌های نادرست و بی‌نظمی شده است. در بافت ایران، مشارکت نخبگان شهری در سیاست‌گذاری شهری همچنان مبهم باقی مانده است. شهر قم با چالش‌ها و مسائلی مرتبط با مشارکت نخبگان شهری مواجه است که شامل فقدان فضاهای مناسب برای مشارکت و تبادل اطلاعات، کارگاه‌ها، نشست‌ها و جلسات مشارکتی است. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف تحلیل تأثیرات شاخص‌های مشارکت نخبگان در برنامه‌ریزی شهر خلاق انجام شده و به طور خاص بر شهر قم متمرکز است.روش‌شناسی: مطالعه حاضر از روش توصیفی-تحلیلی برای بررسی نقش مشارکت نخبگان در برنامه‌ریزی شهر خلاق استفاده کرده است. این تحقیق از نوع کاربردی است و هدف آن کشف روابط بین متغیرها و پدیده‌ها و پرداختن به مسائل و چالش‌های مربوط به خلاقیت شهری، نظیر تخصص و تجربه، مشارکت در تصمیم‌گیری، ارتباط با جامعه شهری، شفافیت و شناخت و ارزیابی جامعه شهری از منظر مشارکت نخبگان است. جامعه آماری مورد مطالعه شامل تمامی کارشناسان و متخصصان رشته‌های جامعه‌شناسی، جغرافیا، شهرسازی و معماری در این حوزه است و از روش نمونه‌گیری گلوله برفی برای انتخاب نمونه‌ها استفاده شده است. با نظرسنجی از ۶۰ کارشناس و نخبه، پرسشنامه‌ای تهیه شد و پس از تأیید اعتبار آن، پرسشنامه نهایی گردید. برای تعیین پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ استفاده شد و ضریب آلفا محاسبه گردید. همچنین، برای تحلیل داده‌ها از روش دیمتل استفاده شد. این روش، روشی برای تصمیم‌گیری بر اساس مقایسات زوجی است که با استفاده از ماتریس مقایسه زوجی بین معیارها و شاخص‌های این مطالعه و اعمال مقیاس امتیازدهی خاص، تحلیل انجام شد. تکنیک دیمتل روشی تحلیلی است که برای بررسی روابط علّی بین عوامل یا معیارهای مختلف در یک سیستم استفاده شده و قادر است نقشه روابط شبکه‌ای ایجاد کرده و روابط متقابل بین عوامل را مدل‌سازی نماید. این روش قابلیت ساختاردهی به نقشه روابط با ارتباطات شفاف بین زیرمعیارها برای هر معیار را داشته و برای ایجاد نمودارهای علّی که روابط علت و معلولی بین زیرسیستم‌ها را تجسم بخشد، استفاده شده است.یافته‌ها و بحث: نتایج دیمتل نشان داد که در بردار D+R، شاخص‌های ارزیابی جامعه شهری، شفافیت در تصمیم‌گیری، مشارکت اجتماعی، توانایی مدیریت پروژه و تعامل با شهروندان و مدیران از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین عوامل در برنامه‌ریزی شهر خلاق هستند. در بردار D-R، شاخص‌هایی نظیر درک زیرساخت‌های شهری، شفافیت اجرای پروژه، مشارکت افراد ماهر، تجربه کاری و تعامل با شهروندان و مدیران به عنوان عوامل علّی شناسایی شدند. در مقابل، شاخص‌هایی نظیر اطلاع‌رسانی به جامعه شهری، مهارت‌های ارتباطی و تعامل با نهادهای مرتبط به عنوان عوامل تأثیرپذیر شناخته شدند. مهارت‌های ارتباطی به عنوان تأثیرپذیرترین متغیر ظاهر شد، در حالی که توانایی مدیریت پروژه به عنوان تأثیرگذارترین متغیر شناسایی شد. به طور کلی، تعامل با جامعه شهری و شفافیت در تصمیم‌گیری نقش محوری در تقویت برنامه‌ریزی شهر خلاق ایفا نمودند.نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که ارزیابی جامعه شهری، شفافیت، مشارکت در تصمیم‌گیری، تخصص و تجربه و تعامل با جامعه شهری در رتبه‌های بالای اهمیت قرار دارند. فقدان مشارکت نخبگان در برنامه‌ریزی شهری منجر به مشکلات هماهنگی در اجرای پروژه‌های خلاقانه و فرهنگی، کاهش جذابیت شهری و کاهش تعامل نخبگان شده است. تسهیل مشارکت نخبگان اعتماد شهروندان را تقویت نموده و مشارکت فعال آن‌ها در توسعه شهری را تشویق نماید. مطالعه تأکید نمود که مشارکت فعال نخبگان سنگ بنای برنامه‌ریزی موفق شهر خلاق است که نه تنها مشکلات هماهنگی را برطرف ساخته، بلکه جذابیت و پویایی فرهنگی مناطق شهری را نیز افزایش داده است.