فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در دو مرحله حساس فرایند کیفری یعنی پیش‌بینی جرم و صدور رأی قضایی، و امکان‌سنجی کاربست این فناوری در نظام حقوقی ایران انجام شده است. روش تحقیق: این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و تحلیل تطبیقی با نظام‌های حقوقی پیشرو، به بررسی ظرفیت‌ها و موانع فراروی استفاده از هوش مصنوعی در عدالت کیفری پرداخته است. یافته‌ها: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی قابلیت استفاده در کشف جرم، تحلیل داده‌ها، پیش‌بینی رفتار مجرمانه و حتی صدور رأی در جرایم ساده را دارد. مطالعات تجربی نشان داده است که الگوریتم‌های یادگیری ماشین می‌توانند با دقت بالایی آرای قضایی را پیش‌بینی کنند. با این حال، چالش‌های جدی از جمله مسئولیت مدنی و کیفری، شفافیت الگوریتمی، تبعیض الگوریتمی، و تعارض با اصول دادرسی عادلانه در این مسیر وجود دارد. نتیجه‌گیری: نظام حقوقی ایران با خلأ قانونی شدید در حوزه تنظیم هوش مصنوعی مواجه است. امکان استفاده از این فناوری منوط به تصویب قوانین اختصاصی، ایجاد نهاد نظارتی مستقل، تضمین شفافیت الگوریتم‌ها و حفظ اصل دخالت نهایی انسان در صدور رأی است. نظام حقوقی ایران به فوریت نیازمند قانونی جامع در زمینه هوش مصنوعی و تصمیم‌گیری خودکار است. این قانون باید حوزه‌های مجاز و ممنوع استفاده را شفاف تعیین کند، نهاد ناظر بر الگوریتم‌های قضایی را مشخص سازد، راهکارهای جبران خسارت ناشی از خطای الگوریتم را پیش‌بینی کند و حق اعتراض به تصمیمات الگوریتمی را تضمین نماید. تا پیش از تصویب چنین قانونی، هرگونه اقدام عملی در جهت هوشمندسازی فرایندهای تصمیم‌گیری کیفری، با خلأ شرعی و قانونی مواجه خواهد بود و نمی‌تواند مبنای مشروعیتی برای صدور رأی باشد.