فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

موقعیت زمین­ ساختی ایران سبب شده است تا این کشور پتانسیل لرزه ­خیزی بالایی داشته باشد. با توجه به اینکه کلان­ شهرها پتانسیل آسیب ­پذیری بالایی در برابر مخاطره زمین­ لرزه دارند، در این پژوهش به آنالیز زمین­­ لرزه­ های رخ داده در حریم کلا­ن­ شهرها (تهران، مشهد، اصفهان، کرج، شیراز، تبریز، قم، اهواز و کرمانشاه) و همچنین شناسایی کلان­ شهرهای آسیب­ پذیر در برابر مخاطره زمین­ لرزه پرداخته شده است. در پژوهش حاضر از اطلاعات مربوط به کانون زمین ­­لرزه­ های ثبت شده در ایران طی سال ­های 1286 تا 1402 (1907 تا 2023 میلادی)، اطلاعات جمعیتی کلان­ شهرهای ایران، اطلاعات آماری مربوط به وضعیت ساخت­ و­سازهای کلان­ شهرها و همچنین اطلاعات به دست آمده از تصاویر ماهواره ­­ای، به­ عنوان مهم­ ترین داده­ های تحقیق استفاده شده است. مهم ­ترین ابزارهای پژوهش ArcGIS و SPSS بوده اند. همچنین در این تحقیق از مدل تحلیل سلسله ­مراتبی به­ منظور وزن ­دهی به پارامترها استفاده شده است. بر اساس نتایج حاصله، در طی سا­ل­ های 1286 تا 1402­، 999 زمین ­لرزه با بزرگای بیش از 3 ریشتر تا شعاع 100 کیلومتری از کلان­ شهرها رخ داده است که بیش­ترین تعداد زمین ­لرزه در محدوده کلان ­شهرهای شیراز، اهواز و کرمانشاه بوده است، به ­طوری­ که در محدوده این کلان­ شهرها به ترتیب 390، 186 و 147 زمین ­لرزه رخ داده است. همچنین نتایج ارزیابی وضعیت آسیب ­پذیری کلان­ شهرها نشان داده است که کلان­ شهر شیراز با مجموع 17.68 امتیاز، آسیب ­پذیرترین کلان­ شهر کشور در برابر مخاطره زمین­ لرزه محسوب می­ شود. بعد از این کلان­ شهر، کلان­ شهرهای کرمانشاه و تهران به ترتیب با 13.12 و 10.87 امتیاز، دارای بالاترین پتانسیل آسیب ­پذیری هستند. مجموع نتایج حاصله از این پژوهش نشان داده است که کلان­ شهرهای شیراز، کرمانشاه و تهران پتانسیل آسیب ­­پذیری بیش­تری در برابر مخاطره زمین­ لرزه دارند، بنابراین باید کنترل و نظارت بیش­تری بر کیفیت ساخت­­ و­­سازها و روند افزایشی جمعیت در این کلان ­شهرها صورت گیرد.