فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در قلمرو مطالعات فقهی و حقوقی مرتبط با نظام خانواده، مفاهیم بنیادینی چون امنیت و ضرر به شکل سنتی عمدتاً در ابعاد فیزیکی و مالی محصور مانده و آسیب‌های پنهان روانی کمتر مورد واکاوی دقیق قرار گرفته‌اند. با این وجود، تحولات اجتماعی و ضرورت‌های اخلاقی، صیانت از «امنیت کلامی» زوجه را به عنوان زیرساخت اصلی سلامت روان و پایداری کانون خانواده ایجاب کرده و بازخوانی جدی مرز میان رذایل اخلاقی و بزه‌های حقوقی را در این حوزه ضروری می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه فقهی و حقوقی امنیت کلامی زوجه، در پی پاسخ به این پرسش کلیدی است که رفتارهای سرزنش‌گرانه و ملامت‌گری‌های مستمر زوج، از منظر قواعد شرعی و حقوق موضوعه ایران، واجد چه ضمانت‌اجراهای کیفری یا مدنی است؟ این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای تدوین شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ملامت‌گری نظام‌یافته و تحقیرهای کلامی، با خروج آشکار از اصل فقهی «معاشرت معروف»، مصداق بارزِ «ایذاء»، ضرر معتدٌبه و تضییق روانی زوجه محسوب می‌گردد. بر اساس قواعد فقهی حاکم نظیر «لاضرر»، «نفی تضییق» و مبانی مربوط به «نشوز زوج»، این سنخ از رفتارها نه یک بداخلاقی ساده و گذرا، بلکه کنشی بزهکارانه و نقض صریح کرامت انسانی زن تلقی می‌شوند. از منظر حقوقی نیز، هرچند اصطلاح «امنیت کلامی» به صورت متنی در قوانین مدون ذکر نشده است، اما مستند به موادی همچون ۱۱۰۳ و ۱۱۳۰ قانون مدنی در باب تکالیف زوجین، ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی در مبحث توهین و اصل ۲۲ قانون اساسی مبنی بر مصونیت حیثیت اشخاص، این خشونت‌های کلامی می‌تواند مبنای احراز عسر و حرج قضایی و ایجاد حق انحلال نکاح برای زوجه قرار گرفته و در موارد حاد، مستوجب مجازات‌های تعزیری باشد.