عدالت توزیعی در سهمالارث زن و مرد: تحلیل فقه امامیه و پاسخ به چالشهای معاصر
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد رامهرمز، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز، ایران
2 عضو هیئت علمی،گروه حقوق، واحد رامهرمز ، دانشگاه آزاد اسلامی، رامهرمز ، ایران
doi
چکیده
تفاوت سهمالارث زن و مرد در فقه امامیه یکی از مسائل مهم حقوق خانواده است که در عصر معاصر با چالشهای نظری و عملی در حوزه عدالت جنسیتی و حقوق بشر مواجه شده است. این پژوهش با هدف تبیین مبنای فقهی این تفاوت و بررسی امکان سازگاری آن با تحولات اجتماعی و اقتصادی انجام شده است. اهمیت موضوع از آن جهت است که فهم دقیق قواعد ارث، نقش اساسی در تبیین نظام حقوقی–اقتصادی خانواده و ارائه پاسخهای فقهی مستدل به مسائل نوپدید اجتماعی دارد. پژوهش حاضر با رویکرد تحلیلی–توصیفی و روش کتابخانهای و مستندنگاری فقهی–حقوقی انجام شده است. در این مسیر، منابع فقه امامیه، مقررات قانون مدنی ایران و نیز دیدگاهها و نقدهای معاصر، بهویژه در زمینه برابری جنسیتی و انتقادات غربی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. یافتهها نشان میدهد تفاوت سهمالارث زن و مرد در فقه امامیه مبتنی بر نظام مسئولیتهای مالی و اقتصادی خانواده است و نه بر تبعیض ارزشی میان زن و مرد. مردان مسئول پرداخت نفقه، تأمین معاش خانواده و دیه هستند، در حالی که زنان از این تعهدات مالی معافاند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که با تفکیک میان عدالت توزیعی و برابری مطلق، فقه امامیه ظرفیت پاسخگویی منطقی و انعطافپذیر به شرایط اجتماعی و اقتصادی معاصر را داراست. این نظام میتواند بدون عدول از مبانی شرعی، به چالشهای نوین حقوقی و اجتماعی پاسخ دهد و امکان ارائه راهکارهای فقهی–حقوقی متناسب با تغییرات جامعه مدرن را فراهم آورد. بنابراین، فهم درست مبانی ارث و نقش هر یک از اعضای خانواده در نظام مالی، میتواند هم عدالت اجتماعی را حفظ کند و هم اصول فقهی را محترم بشمارد.
