فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و هدف: امروزه مناطق ساحلی در سراسر جهان تحت تأثیر فشارهای اقتصادی محلی، محرک‌های بیوفیزیکی و سیستم‌های اجتماعی-‏اکولوژیک ‏با مخاطرات فراوانی مواجه شده‌اند که منجر به تهدید و نابودی این اکوسیستم‌های طبیعی شده است. ‏با توجه به این‌که سواحل ‏همواره در معرض پیامدهای ناشی از وقوع مخاطرات محیطی و فعالیت‌های مختلف انسانی ‏هستند، شناسایی ‏و ارزیابی این مخاطرات از ‏اهمیت بالایی برخوردار است. براین اساس، انجام ارزیابی آسیب‌پذیری از ‏طریق شناسایی فشارها و تهدیدات وارده به این ‏اکوسیستم‌های طبیعی، از مهم‌ترین ابزارهای موجود برای انجام ‏تصمیم‌گیری و ارائه راه‌کارهای مدیریتی مؤثر برای کاهش آثار نامطلوب ‏و نیز دستیابی به هدف حفاظت از مناطق ساحلی محسوب می‌شود. در این راستا، ‏نواحی ساحلی ایران یکی از مهم‌ترین ذخایر زیستی ‏و منابع تأمین کننده خدمات اکوسیستمی می‌باشند که لزوم ‏‏شناسایی مخاطرات محیطی و حفظ و بهره‌برداری بهینه از این منابع ‏امری ضروری است.‏روش‌ها: پژوهش حاضر با تمرکز بر شرایط محیط‌زیستی نواحی ساحلی و کلیۀ عوامل تنش‌زا و مخاطرات محیطی که باعث بر هم زدن تعادل ‏‏اکولوژیک و به خطر افتادن موجودیت و بقای این نواحی می‌شوند، مورد بررسی قرار گرفت. این پژوهش شامل سه مرحله می‌باشد که ‏‏در مرحله اول به تشریح، تجزیه‌وتحلیل سیستمی و شناخت مخاطرات محیطی منطقه ‏بر اساس روش ‏DPSIR‏ پرداخته شد. در ‏‏مرحله دوم پژوهش به امتیازدهی مخاطرات محیطی شناخته شده در پنج طبقه خیلی ‌زیاد، زیاد، متوسط، کم و خیلی کم (در دامنه ‏‏عددی 1، 3، 5، 7 و 9) اقدام گردید و در مرحله سوم مخاطرات به روش ‏TOPSIS‏ مورد رتبه‌بندی و اولویت‌بندی قرار گرفت. در ‏نهایت، ‏به‌منظور پاسخ به تهدیدات محیطی شناسایی شده، به ارائه اقدامات کنترلی در راستای کاهش فشارها و عوامل تهدیدکننده در ‏این ‏مناطق پرداخته ‏شد.‏یافته‌ها: همان‌طور که نتایج نشان داد، 60 عامل در وقوع مخاطرات محیطی در نواحی ساحلی جنوب ایران نقش دارند که 50 عامل ‏دارای ‏منشأ انسانی و 10 عامل از منشأ محیطی برخوردارند. نتایج حاکی از آن است که بیشترین وقوع مخاطرات محیطی ‏در سواحل با منشأ ‏عوامل انسانی است. مطابق نتایج وزن‌دهی و اولویت‌بندی مخاطرات محیطی در منطقه، در بین معیارها ‏بیش‌ترین وزن مربوط به ‏‏خشکسالی اقلیمی و ‏هیدرولوژیک (تنش آبی)‏ (0187/0) و کم‌ترین وزن به تغییر در مسیر ‏دلتاها و رودخانه‌ها (065/0) اختصاص ‏یافته است. همچنین عمده‌ترین ‏مخاطرات محیطی با بیشترین رتبه به ترتیب شامل «خشکسالی اقلیمی و ‏هیدرولوژیک (تنش آبی)»‏، ‏‏«اثرات ناشی از توسعه فعالیت‌های انسانی در مجاورت ‏مناطق ساحلی»، «آلودگی‌های ناشی از پساب آب‌شیرین‌کن‌ها»، ‏‏«آلودگی‌های ناشی از کارگاه‌های لنج‌سازی و صنعتی ‏در مجاور ساحل»، «گردشگری خارج از ظرفیت»، «صید غیرمجاز (ترال)‏» و ‏‏«تغییر در رژیم بارش‌ها» می‌باشد. ‏نتیجه‌گیری: مطابق نتایج به‌دست آمده از این مطالعه، توسعه‌ی فعالیت‌های انسانی و تداوم در شدت وقوع مخاطرات محیطی می‌تواند سبب افزایش آسیب‌پذیری و ‏پیامدهای جبران‌ناپذیری در مناطق ساحلی جنوب کشور شود. براین اساس، کنترل این مخاطرات مستلزم برنامه‌ریزی راهبردی و ‏راهکارهای مدیریتی در این مناطق است. نتایج این پژوهش می‌تواند با ارائه‌ی گستره‌ای از مخاطرات محیطی و درجه‌ی مخاطره پذیر بودن ‏سواحل کشور، به تصمیم‌گیران و برنامه‌ریزان در تدوین برنامه‌ای مدیریتی و نیز اتخاذ اقداماتی راهبردی در این مناطق کمک کند.‏