بررسی چالش های «تابعیت اکتسابی» در فقه، قوانین و رویه قضایی ایران
نویسندگان
1 گروه معارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی ، قم، ایران.
doi
چکیده
هدف: هدف از این پژوهش آن است که چالش های «تابعیت اکتسابی» در فقه، قوانین و رویه قضایی ایران مورد بررسی و تحلیل قرار دهد. مواد و روشها: این پژوهش با روش مطالعات کتابخانهای و به شیوه توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است که با مراجعه به ادله فقهی- حقوقی اطلاعات لازم به دست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. یافته ها: تابعیت، پیوندی حقوقی، سیاسی و حتی معنوی است که میان هر فرد و دولت متبوع او شکل میگیرد و پیامدهای قانونی مشخصی را در پی دارد. از رهگذر این پیوند، شخص از چتر حمایت دولت خود برخوردار میشود و در مقابل، دولت نیز در عرصه بینالمللی، چه در برابر کشورها و چه در قبال سازمانهای جهانی، مکلف به دفاع و پشتیبانی از اتباع خویش است. البته، این رابطه یکطرفه نیست و فرد نیز متقابلاً مسئولیتها و تعهداتی در قبال دولت خویش بر عهده دارد. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که : «چالش های «تابعیت اکتسابی» در فقه، قوانین و رویه قضایی ایران چیست؟». نتیجه گیری: در حقوق عرفی، تابعیت به معنای پیوند فرد با دولتی خاص است که حدود آن توسط مرزهای جغرافیایی و قراردادها مشخص میشود، اما در قوانین و مقررات اسلامی، تابعیت مفهومی عمیقتر و گستردهتر دارد. پایه و اساس این مفهوم پذیرش اسلام (تابعیت اسلامی) یا تعهد به نظام اسلامی و عضویت در آن (تابعیت پیمانی) است. به عبارت دیگر، در قوانین اسلامی، افرادی تبعه دولت اسلامی محسوب میشوند که یا اسلام را پذیرفته باشند یا از طریق پیمانی که با رهبر مسلمین یا یکی از اعضای امت اسلامی منعقد میکنند، به قوانین حکومت اسلامی متعهد شوند. از همین رو، تفاوتهای قابلتوجهی میان فرایند تابعیت در مقررات اسلامی و قواعد موجود در حقوق عرفی مشاهده میشود. لکن در قوانین ایران تابعیت به دو قسم تابعیت اصلی و تابعیت اکتسابی تقسیم شده است و در این باره قوانینی وضع شده است. در رویه قضایی ایران نیز محاکم دادگستری در صورتی که فرد متقاضی تابعیت، دارای بستگان ایرانی باشد از طریق ارجاع به آزمایش DNA Typingرای به الزام ادارت ثبت احوال به صدور شناسنامه برای فرد ایرانی و در نتیجه اخذ تابعیت می دهند.
