فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیدهاین مقاله با تکیه‌ بر روش نشانه‌شناسی ساختاری، به بررسی سیر تحول اخلاق قهرمانی در سینمای ایران طی سال‌های ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ می‌پردازد. تحلیل تطبیقی پنج فیلم منتخب (لات جوانمرد، گنج قارون، قیصر، گوزن‌ها و سفر سنگ) نشان می‌دهد که الگوی قهرمان از کنش فردی مبتنی بر مرام و افتخار شخصی و قهرمانی جبرگرا به کنش جمعی مبتنی بر مشارکت و مقاومت ساختاری و قهرمانیِ کنشگرا و انقلابی، دگرگون شده است. این تحول نه صرفاً تغییر در شخصیت‌پردازی، بلکه بازتابی از تحولات عینی جامعه و جابه‌جایی گفتمان‌های مسلط و حاشیه‌ای است. در این تحلیل، نظریه فانتزی در روان‌کاوی لکان، مفهوم قهرمان جمعی در اندیشه گئورگ لوکاچ، و جامعه‌شناسی کنش در خوانش ژان دووینو به کار گرفته شده‌اند تا نشان داده شود که سینمای پیشاانقلابی ایران، به‌مثابه بازتاب و بازآفرینی فانتزی‌های جمعی، نقش مهمی در شکل‌دهی به تخیل اخلاقی و سیاسی تماشاگر ایفا کرده است.